Cuối tuần qua, một bằng hữu ở
gần tôi - ÐTB, chở một người bạn chung - NXH, ở xa về,
đi thăm cựu chủ biên và, cũng là người sáng lập tạp
chí Hợp Lưu: Họa sĩ Khánh Trường.
Buổi trưa, tôi gặp hai bạn tôi
ở quán cà phê. NXH nói với tôi về trường hợp lành
bệnh của Khánh Trường, tựa điều gì giống như một
“phép lạ!”
H. giải thích, sau khi các bác
sĩ Tây y cho biết, lần này (sau nhiều lần,) họ bó tay
trước biến cố tai biến mạch máu não của Khánh Trường.
Và, cho gia đình đón bệnh nhân về nhà, chờ... chết!
Người bạn đời của Khánh Trường, như bất cứ một
phụ nữ Việt Nam thương chồng nào khác, với truyền
thống “còn nước, còn tát,” bà tìm tới Ðông y.
NXH, kết luận:
“Thật kỳ diệu, bây giờ, tuy
vẫn còn phải ngồi xe lăn, nhưng Khánh Trường đã có
thể làm việc, vẽ liên tiếp nhiều giờ không mệt...”
ÐTB khoanh tay, im lặng. Nơi cuối
tia mắt xa xăm của B., tôi bắt được tín hiệu liên
quan tới những game màu trong sáng. Những tấm canvas lớn,
dù đã được đóng khung lại, nhưng đường nét và, màu
sắc vẫn vượt qua lằn ranh biểu kiến, đi tới những
chân trời tâm thức, không giới hạn.
Không biết có phải khi nghe NXH,
nói về trường hợp “kỳ diệu” của Khánh Trường,
khiến tôi liên tưởng tới cuộc triển lãm cá nhân, đầu
tiên của Khánh Trường, sau nhiều ngày dũng mãnh chống
lại tật bệnh, với niềm tin ngoại lệ và, ngoại khổ?
Nếu tôi không hiểu lầm thì ÐTB
cũng đang nhớ tới cuộc triển lãm cá nhân đầu tiên
của Khánh Trường, sau nhiều ngày dũng mãnh chống lại
tật bệnh với một niềm tin ngoại lệ và, ngoại khổ.
Hay chỉ vì tôi đang nghĩ tới cuộc triển lãm đã diễn
ra cách đây gần nửa năm, của Khánh Trường?
Tuy nhiên, điều quan trọng với
tôi (cũng như với ÐTB?) là chủ đề của cuộc triển
lãm vừa kể, đã hiển lộ một xác định lớn, rất
lớn: Sự chuyển hóa thân/tâm của họa sĩ:
- Ðáo bỉ ngạn. Vượt qua, để
đến được bờ kia trí tuệ. Thăng hoa.
Tôi nhớ, tôi đã ghi lại đâu
đó, trong một bài viết khá lâu của tôi, một phát biểu
ngắn về Khánh Trường với 30 tác phẩm làm thành cuộc
triển lãm “Ðáo Bỉ Ngạn” của bạn tôi, rằng:
“Nhẹ nhàng, thoải mái, giữ
cho tâm thân lúc nào cũng an bình. Với cá nhân tôi, Thiền
chỉ giản dị thế thôi.
“Nên khi vẽ những bức tranh
liên quan đến chủ đề Thiền, tôi luôn tự nhủ sẽ
tuyệt đối trung thành với ý niệm trên. Vì vậy 30 bức
tranh trong lần triển lãm này đều được gạn lọc, hạn
chế tối đa từ đường nét, màu sắc đến đề tài;
cũng như không để mình bị cuốn vào những lãnh địa
mới, lạ mà hầu hết họa sĩ đều mong thử nghiệm,
khai phá.
“Cũng có nghĩa tôi dùng một
bút pháp rất chân phương, mộc mạc để chuyển tải
những giáo lý cơ bản nhất của Phật giáo với mong ước
ai cũng có thể tiếp cận và hiểu dễ dàng.” (1)
“Nhẹ nhàng, thoải mái, giữ
cho tâm thân lúc nào cũng an bình...” cụm từ phản ảnh
tính an nhiên, tự tại, hay sự đã tới được bờ bên
kia của Khánh Trường, chúng ta đọc/nghe chỉ trong một
chớp mắt...
Nhưng để sống/vẽ/viết được
“chỉ trong một chớp mắt” ấy, thực tế, người họa
sĩ tài hoa này, đã trải qua nhiều lần lột da. Nhiều
lần tưa máu. Nhiều chết đi, sống lại!
“Nhẹ nhàng, thoải mái, giữ
cho tâm thân lúc nào cũng an bình...” là cách nói của
họa sĩ - Một con người theo tôi, đặc biệt, hiếm hoi,
đã đạt tới một định lực tương hòa giữa thân và
tâm, trong thực giới bất toàn của thân thể. Tôi muốn
nói tới sự giới hạn mọi hoạt động của Khánh Trường
trong chiếc xe lăn.
Tôi muốn nhấn mạnh tới cái
tâm thái, cái tuệ-lực trong thân tứ đại của Khánh
Trường xương thịt, khi bạn tôi không thể đứng lên, vẽ
những bức tranh lớn.
Tôi muốn kể với NXH, rằng, bạn
có biết, để hoàn thành 30 bức tranh, chủ đề “Ðáo
Bỉ Ngạn,” Khánh Trường đã phải vẽ bằng cách nhìn
sự vật theo chiều nghịch đảo?!
Nói cách khác, dễ hiểu hơn thì,
Khánh Trường không thể có phòng tranh “Ðáo Bỉ Ngạn,”
nếu Khánh Trường không thể vượt, thoát khỏi giới hạn ba chiều
không gian: Trên/dưới, trái/phải, xa/gần.
Mặt khác, tôi cũng muốn kể với
NXH, rằng, theo cảm nhận của tôi, từ sự vượt, thoát
ấy, Khánh Trường cũng đã xóa bỏ được cái nhìn của
những cập đối đãi nhị nguyên, như: Ðúng/sai; còn/mất;
đi/về; hợp/tan; thành/bại...Vốn là thuộc tính căn để
của mỗi chúng ta, giữa thế gian này. Trong đó, hệ trọng
nhất là cái tâm phân biệt hình/tướng. Khánh Trường
cho thấy nỗ lực trở về nhất nguyên. Trở
về cái Một.
Khi đem được tâm trở về nhất
nguyên, trở về cái Một, cũng đồng nghĩa với sự kiện
Hiền giả/Saga, kẻ thức ngộ đã vượt qua biển đối
đãi, để tới được bờ kia.
Với tôi, Khánh Trường, qua hội
họa của mình. Bạn tôi là kẻ thức ngộ ấy.
Bởi thế, qua một phát biểu
khác, khi giới thiệu bức tranh “Bát Nhã Tâm Kinh của
mình, Khánh Trường viết:
“Ngoài cây Bồ đề, Vô ưu cũng
là loại cây rất được tôn quí trong Phật giáo. Cây Vô
ưu nở hoa quanh năm, đặt biệt từ tháng 2 đến tháng 5,
cũng là mùa Phật đản, màu hoa rất rực rỡ. Hoa Vô ưu
màu cam đỏ, hương thơm dịu, nở thành từng chùm. Theo
kinh điển, Hoàng hậu Mahamaya khi mang thai, năm 564 TCN, đã
rời hoàng cung về quê sinh nở như tập tục của quê
hương bà thời bấy giờ. Trong lúc ghé vườn Lâm Tỳ Ni
bà đã hạ sinh thái tử Tất Ðạt Ða, tay vịn cành Vô
ưu. Khi trưởng thành, nhìn thấy con người mãi trầm luân
trong vòng sinh lão bệnh tử, ngài muốn tìm đường giải
thoát cho tất cả, nên quyết định lìa xa vợ con, cung
vàng điện ngọc, ra đi tầm chân lý. Trải qua bảy năm
với nhiều biến cố, có khi rất nghiệt ngã, cuối cùng
ngài chứng ngộ, dưới cội Bồ đề.
(......)
“Bát nhã tâm kinh hiển thị qua
ngôn ngữ màu sắc bằng tư duy hội họa...” (2)
Tôi biết tôi dường còn muốn
nói với NXH, nhiều hơn nữa, những cảm nhận của cá
nhân tôi về trường hợp Khánh Trường. Nhưng, khi thấy
những dãi nắng đã trải thấp hơn bên kia bức tường
dài phân chia hai khu vực, tôi chọn sự im lặng.
Và, tới lúc phải chia tay hai
bạn, tôi lại chợt thấy thêm rằng, rồi đây, với một
người như Khánh Trường, có thể sẽ còn có những
hò hẹn bất ngờ khác, với định mệnh của riêng mình!?!
Du Tử Lê
(14 tháng 5, 2012)
-----------------------------
Chú thích:
(1), (2) Trích Brochure triển lãm
Khánh Trường tại Thiền viện Sùng Nghiêm, Nam Cali, ngày
22 tháng 1 năm 2012.
