Câu hỏi của Khanh
Tôi
đọc những truyện ngắn sau này của những nhà văn trẻ
VN, nhất là nhà văn nữ. Quả thật tôi sợ lắm, tôi tự
hỏi có cần phải lột trần mọi việc thế không? Xin
hỏi nhà văn Hoàng Chính có bao giờ nghĩ đến những điều
như tôi nghĩ và có thể chia sẻ suy nghĩ của mình.
Hoàng
Chính trả lời;
Nền
văn chương đương đại thời kỳ kỹ thuật số này phải
là nền văn chương xốc xếch. Không
xốc xếch không là văn chương. Xốc là phải tạo shock,
và xếch là phải có sex. Một
nhân vật truyện ngắn của tôi đã bạo miệng phát biểu
như thế. Hãy cứ cho rằng nền văn chương ấy có thật.
Và hãy liều đặt cho nó một cái tên. Văn chương xốc
xếch. Nghe cũng hay, bởi cái tên thâu tóm được những
(thứ tạm xem như) nguyên tắc mà người ta cho rằng cần
và đủ để làm cho tác phẩm được ăn khách. Ca sĩ mong
có người nghe (và vỗ tay, rồi mua đĩa, mua băng), nhà
văn, nhà thơ hẳn nhiên mong có người đọc (nhưng ít ai
dám mong có người mua sách.)
Bạn
Khanh thân mến. Tôi rất thích câu hỏi của bạn, nhưng
tôi lại sợ bạn bị họa lây vì cái câu tôi sắp trả
lời. Bởi đây là vấn đề gai góc; vấn đề mà kẻ nêu
ra đôi khi sẽ bị dán lên lưng cái nhãn thiển cận, lỗi
thời hay đạo đức giả. Câu trả lời của tôi là:
vâng, có chứ. Nhiều lần bắt gặp những điều trần
trụi trên trang viết tôi đã phải sựng lại, hỏi thầm,
có cần phải như thế không? Những điều đọc được
ấy làm mình dội lại như khi vào bàn tiệc, người ta
rót cho ly rượu quá nặng, mới nhắp môi đã quay cuồng
chóng mặt. Hoặc tệ hơn nữa là chất lỏng trong ly ấy
không phải là rượu hay bất cứ thứ giải khát nào vô
hại.
Những
khoảnh khắc ấy, sự bình yên, cảm giác mong đợi về
một chuyến đi vào thế giới hư cấu bị đề tài, ngôn
ngữ, hình ảnh, cách miêu tả “mạnh tay” của tác giả
khuấy lên, như cơn lốc bụi gây cay mắt, làm sặc sụa
những tràng ho; như vừa bước vào khu vườn lạ, bị
chặn lại hỏi giấy tờ tùy thân. Đành phải sựng lại
ở đó, chờ trời quang đãng trở lại, phủi sạch lớp
bụi đỏ đóng trên vai áo; lục túi tìm giấy tờ, ngắm
cơn suyễn qua đi, chờ mọi chuyện trở lại bình thường,
để quay lưng tìm lối khác hoặc nếu còn hứng thú thì
cũng bước qua cánh cổng ấy với những chân dò dẫm.
Những
lúc ấy tôi luôn cố thuyết phục mình đừng quá lo âu
bởi tôi tin những người viết tha thiết với văn chương
chắc chắn có điều gì nhắn gửi.
Chẳng
có gì mới mẻ dưới ánh mặt trời. Người viết nào
cũng biết điều đó. Những điều mình nói hay viết ra
chắc chắn đã có người nói hay viết rồi (một cách
xuất sắc nữa là khác), vậy khi lập lại điều người
khác đã nói hoặc viết, mình bắt buộc phải hay hơn
hoặc khác hơn.
Hay
hơn thì khó lắm, khác hơn thì có thể.
Vậy
thì chuyện “lột trần” có phải là một cách làm khác
đi không?
Tôi
không thể trả lời và cũng không đủ thẩm quyền phát
biểu về điều này thay cho các nhà văn (nữ), những
người có bản lãnh và tài năng vén lên những mảnh vải
vốn đã mỏng manh, hoặc sờn rách; lừng lững những
bước dọc ngang trong vùng cấm kỵ. Tôi chỉ chia sẻ suy
nghĩ của mình. Câu trả lời chính xác nhất phải là câu
trả lời đến từ nhà văn + nữ + trẻ; những người
“lột trần mọi việc.”
Tuy
nhiên chúng ta hãy cứ thử tìm hiểu với tính cách người
đọc xem sao. Sau khi đọc qua những truyện ngắn (hoặc
dài) của những người viết nữ “bạo tay”, hãy thử
đặt câu hỏi:
-
lột
trần; có không?
-
nếu
có, có cần không?
-
nếu
cần, thì lột tới mức nào mới nên dừng lại?
Đa
số tác giả viết là bởi họ cần, hay muốn, nói lên
một điều gì đó. Và để có người lắng nghe, đôi khi
phải gây chú ý. Nói ra thì hơi quá nhưng người viết
trong thời đại bùng nổ thông tin, và người nghệ sĩ
trình diễn cũng không khác gì người bán thuốc dạo,
thường phải nhờ đến những màn xiệc phụ diễn để
lôi cuốn sự tò mò của khách qua đường. Khi khách qua
đường đã chịu dừng lại để xem xiệc, người bán
thuốc sẽ đem món thuốc gia truyền của họ ra mà mời
mọc.
Ấy
là mình giả định rằng người chủ gánh xiệc ấy có
bài thuốc gia truyền để bán.
Như
vậy thì chỉ có thể cho rằng “lột trần” là cái
“chiêu” của người viết. Mỗi tác giả tin tưởng vào
“chiêu” của mình. Mỗi con công đực có một điệu
múa riêng để chinh phục con công mái. Điệu múa ấy có
thuyết phục hay không tùy khả năng và sự may mắn của
cậu chim đực và cũng tùy thuộc cái “gu” thưởng
ngoạn của cô chim mái. Vậy thì những câu trả lời của
chúng ta chắc sẽ như thế này:
“Lột
trần” hẳn nhiên là có rồi.
“Cần
không”; đương nhiên là cần rồi.
“Tới
mức nào thì được”: chuyện này tùy thuộc vào thời
điểm. Cái trần trụi của 50 năm trước là cái bảo thủ
“kín bưng” của hôm nay. Cái lột trần của hôm nay,
năm mười năm nữa sẽ là lỗi thời, lạc hậu.
“Lột
trần” trong chủ trương làm mới, tôi nghĩ là một cần
thiết; tuy nhiên những thứ mình phơi bày ra sau khi “lột
trần” có lôi cuốn được người đọc hay không mới
là điều đáng nói. Cũng như những lọ thuốc cao đơn
hoàn tán (gia truyền) bán ra cho khách hàng - lúc đầu bị
lôi cuốn bởi tiếng phèng la, tiếng trống và những màn
xiệc – có chữa được bệnh không mới là điều quan
trọng.
Tôi
vẫn luôn (và cố) tin rằng với người đọc, nhiều khi
cái “lột trần” chỉ là cái vỏ đậy bên ngoài, cái
rào cản, cái thử thách, cái “mật mã” mà người muốn
bước vào tác phẩm, cần đọc trúng mật mã, cần bấm
trúng những con số quy định. Và cái “lột trần” khi
chỉ là mật mã, thì mình không nên sợ nó, mình đừng
vội quay lưng khi thấy nó, bởi nó chỉ là khung cửa hẹp,
là lối vào, vượt qua được nó, sẽ vào được phía
trong tủ sắt.
Dĩ
nhiên phía trong tủ sắt ấy có gì không lại là chuyện
khác.
Chia
sẻ với bạn Khanh chút ý nghĩ rời. Hy vọng những nhận
xét lông bông ấy giúp bạn bớt “sợ” những câu “mạnh
miệng”, những chữ “bạo tay” của khuynh hướng văn
chương xốc xếch. Cho dù tôi rất sợ cái biến chứng
của thứ văn chương ấy, bởi nó làm giảm đi mức cảm
xúc và khả năng cảm nhận của chúng ta. Và tôi sẽ tiếc
vô cùng cái thời chỉ thoáng bắt gặp những ngón chân
trần của một người con gái, người ta có thể về viết
cả một bài thơ.
Bạn có thể đọc truyện ngắn
“Khúc dạo đầu cho một nền văn chương xốc xếch”
trong:
http://www.saigonline.com/hoangchinh/moiviet/contents/khucdaodauchomotnenvanchuongxocxech.htm
Thư từ, ý kiến xin gửi về dutule@dutule.com
