Sapa, những đoạn rời…

Tôi trở lại Sapa lần thứ hai. Buổi sáng, trời mưa nhỏ rả rích. Cơn mưa làm không khí se lạnh như buổi sớm màu đông. Chiếc xe bus nhỏ đưa tôi lên thị trấn Sapa chạy chầm chậm qua những khoảng dốc núi quanh co. Gió lùa qua cửa kính lành lạnh. Cây cỏ hai bên đường đẫm nước, xanh mướt. Xe không đông, phần nhiều là du khách ngoại quốc. Giữa những người xa lạ, tôi cảm thấy đôi chút lẻ loi. Cảm giác bình thường đối với những người đi du lịch một mình.

Những ngày tôi ở Sapa, thời tiết không được đẹp. Trời âm u và mưa nhiều. Qua một năm, tôi thấy Sapa không có mấy thay đổi. Chừng ấy cảnh và người, tôi đã quen. Ấn tượng của tôi về Sapa vẫn là sự bình lặng. Vẻ bình lặng rất riêng khiến tôi muốn trở lại để tìm chút khoảng lặng cho riêng mình. Nhưng đến rồi rời xa Sapa, tôi không có được sự thanh thản như mình mong muốn.

-  Những đôi chân trần bé bỏng…,

Vào bất cứ thời điểm nào trong ngày, khu nhà thờ Đá và phố Cầu Mây đều không hề vắng bóng những người dân tộc. Trong đó, phần đông là phụ nữ. Buổi sáng, họ thường tập trung quanh khu sân Quần với những món hàng thổ cẩm. Những chiếc túi, áo mũ màu xanh chàm được thêu hoa văn khá tỉ mỉ và cầu kì. Bên những sạp hàng bao giờ cũng có một hai đứa trẻ. Không nhiều trong số chúng có đầy đủ áo quần. Thường chúng chỉ mặc độc có chiếc áo và đi chân trần. Tôi vẫn nghĩ đó là những hình ảnh chỉ thấy ở những vùng núi cao heo hút. Nhưng nơi đây, giữa thị trấn du lịch đã khá sầm uất này, vẫn có những đôi chân trần đi trên đất. Đứa lẫm chẫm đi vòng quanh, đứa chạy nhảy đùa nghịch. Nhìn chúng, trước mắt tôi lại hiện ra hình ảnh những đứa trẻ đang hồn nhiều chơi con quay trên bãi đất trống vào mùa đông. Với chúng, trò chơi không chỉ là một thú vui. Việc vận động, chạy nhảy sẽ giúp cơ thể chúng ấm hơn, chống chọi lại với cái lạnh của đất trời khi trên mình chúng chỉ có một tấm áo mỏng. Đó hình ảnh từ một bài báo mà tôi đã từng đọc cách đây khá lâu. Vẫn biết có những điều tưởng đã mờ đi trong ký ức nhưng chợt có lúc sẽ hiện hữu rõ nét như mới trải qua. Như buổi trưa một hôm trời bừng nắng, tôi bắt gặp một người phụ nữ với hai đứa trẻ nơi những bậc đá dẫn tới khu chân núi Hàm Rồng. Người mẹ bẻ đôi chiếc bánh bao chay làm hai phần, chia cho đứa nhỏ. Chúng vừa ăn, vừa đùa nghịch với nhau. Và vẫn là những đôi chân trần nhún nhảy trên nền đất. Còn ánh mắt trong veo, sáng bừng. Có phải ánh mắt trẻ nhỏ lúc nào cũng sáng bừng như thể có chứa những vì sao trong đó. Và khi chạm vào ánh mắt ấy, tôi thấy lòng mình thật ấm. Và tôi quên rằng những ngày qua, Sapa trời mưa dầm và âm u.

-  Gặp một người Việt xa xứ…,

Mỗi ngày ở Sapa, tôi thường ghé lại chỗ người bạn làm việc cho một nhà hàng ở phố Cầu Mây. Năm ngoái, tôi đã quen với mọi người nên thỉnh thoảng đông khách, tôi cũng phụ giúp việc chạy bàn. Chưa từng làm việc này nên thật ra lúc đầu tôi hơi lóng ngóng, nhưng rồi cũng khá ổn. Nhìn những thực khách ăn uống chuyện trò, tôi cũng thấy vui vui.

Chiều cuối tuần, quán khá đông. Tôi chú ý đến một đoàn khách mới bước vào. Họ có sáu người tất cả: bốn người lớn, hai trẻ nhỏ. Tôi thấy năm trong số họ (kể cả trẻ con) đều là Tây. Duy chỉ có một người đàn ông mà qua màu tóc đen, tôi đoán là người Việt. Tôi bước lại giúp họ kê hai chiếc bàn sát vào nhau, rồi gửi họ thực đơn. Người phụ nữ trẻ hơn nói với tôi bằng tiếng Anh rằng cho ba cốc nước chanh. Tôi thấy người đàn ông nhắc lại với tôi bằng tiếng Việt: ba cốc nước chanh. Vậy là sự phỏng đoán của tôi chắc… không sai. Sau đó, họ xem kĩ menu hơn để chọn món. Tôi nghe họ trao đổi với nhau, tôi đoán (lại đoán) bằng tiếng Pháp. Vậy có thể họ là người Pháp. Lúc này, tôi có dịp quan sát người đàn ông kĩ hơn. Tôi thấy anh ta có nét hơi giống với một người tôi quen. Và một ý nghĩ kì cục cứ bám riết lấy tôi trong thời gian mà họ dùng bữa tại nhà hàng. Trần Vũ – cái tên ấy cứ vang lên trong đầu tôi. Tôi biết Trần Vũ cách đây khoảng hai năm khi tôi làm luận văn tốt nghiệp về truyện ngắn của anh. Anh nhiệt tình và đã giúp đỡ tôi rất nhiều. Tôi biết ơn và ngưỡng mộ TV. Đã có lúc, qua email tôi thổ lộ với TV rằng: tôi ước được gặp anh một lần trong đời. Để làm gì nhỉ. Tôi cũng không biết nữa. Chỉ biết là muốn được gặp. Thế thôi. Gửi email xong, tôi tự cười mình thật trẻ con. Tôi vẫn nhớ những dòng email TV hồi âm cho tôi: về VN, tôi ít khi ra Bắc. Nhưng biết đâu, đời sống là những tình cờ. Phải, đời sống là những tình cờ. Vừa nhớ mông lung, tôi vừa cố xua đi ý nghĩa rằng người đàn ông đang ngồi kia là TV. Mặc dù, hao hao giống. Trán cao, đầu hơi hói, mang kính cận. Người giống người, đâu có gì lạ. Nhưng không nén được sự tò mò, khi đoàn người bước ra cửa, tôi hỏi khẽ người đàn ông: “xin lỗi vì làm phiền, anh có phải là người Việt không?”. Anh ta trả lời là đúng nhưng hiện đang sống ở Pháp và đưa gia đình sang VN du lịch. Tôi thấy anh ta nói chậm, không được lưu loát. Anh ta nói đã rời VN lâu rồi nên giờ chỉ nghe nói được rất ít tiếng Việt, rồi kể thêm là mẹ anh hiện vẫn sống ở Sàigòn. Anh ta quay qua giới thiệu vợ, bố mẹ vợ và hai con nhỏ. Họ chào tôi. Tôi cũng chào lại và chúc họ có một chuyến đi thú vị.

Cuộc gặp gỡ chỉ dừng ở đó song không hiểu sao tôi cứ nghĩ hoài về nó. Nhất là mấy câu nói của người đàn ông: tôi rời VN đã lâu và mẹ tôi hiện vẫn sống ở SG. Tôi chợt nghĩ, liệu anh ta có từng trải qua biến cố và bi kịch như trong những câu chuyện mà tôi đã đọc và nghe kể. Hay chỉ giản đơn là một chuyến đi bình thường, yên ả. Gần đây, tôi bắt gặp cuốn tản văn “Nỗi buồn rực rỡ” của Nguyễn Hữu Tài. Tác giả khá trẻ, thuộc thế hệ 8X. Trong tựa sách tác giả nói rõ mục đích viết sách của mình là “để giữ lại những kí ức về Ninh Hoà, Sài Gòn và bao ngày tha hương nơi nước Mỹ”. Trong cuộc sống, dường như ai cũng có nhu cầu lưu giữ ký ức và hồi tưởng. Nhất là những người đã rời xa quê hương vì một lý do nào đó. Âu cũng bởi ngoái đầu lại là lẽ thường tình của kẻ ra đi. Gặp một người người Việt xa xứ, tôi lại lan man nghĩ đến những chuyện xa vời. Xa, bởi đó không phải là chuyện của tôi và quá khứ ấy tôi không từng nếm trải. Dẫu biết vậy, sao tôi vẫn cứ mải nghĩ suy. Chút thương vay cũng là thường tình, phải không tôi?

-  Ở đâu cũng có sự thực dụng…,

Tôi ở Sapa gần một tuần. Những khi trời tạnh ráo, tôi thường đi dạo quanh thị trấn. Thị trấn nhỏ, đi chút xíu là hết. Thỉnh thoảng, tôi đem theo máy ảnh để chụp phong cảnh bên ngoài. Tôi thử chụp mấy tấm hình phụ nữ dân tộc đang thêu thùa khăn áo. Chụp xong, không được như ý. Lại xóa, rồi chụp. Như biết tôi chụp ảnh họ, mấy người phụ nữ bảo tôi: chụp ảnh thì mua hàng đi. Mua hàng ư? Thú thật là tôi thích ngắm và chụp hình ghi lại phong tục thôi chứ không có ý định mua gì. Vì mua về xuôi, tôi không biết làm gì với những món thổ cẩm. Tôi tự nhủ: mua một món đồ hay cho họ ít tiền. Tôi phân vân bước đi, còn kịp nghe họ nói với theo: chán thế, chụp ảnh mà không mua gì à. Một cảm giác hơi bực bội xâm chiếm lấy tôi. Tôi định quay lại, rồi thôi. Bởi vì, tôi không muốn đôi co với họ. Tôi cũng từng ngạc nhiên trước cử chỉ của tụi trẻ con khi đến những địa điểm tham quan ở Sapa. Chúng bám theo tôi, mời mua những chiếc túi hay vòng bạc nhỏ. Tôi lắc đầu nói không mua thì chúng dúi vào tận tay, bảo: “tặng này” rồi đứng nhìn. Tôi kiên quyết không lấy. Nếu đi bán rong những thứ lặt vặt này là một cách chúng phụ giúp gia đình thì…Tôi phải hiểu sự tặng này của những đứa nhỏ như thế nào, một cách xin tiền gián tiếp ư. Tôi cho chúng tiền. Không tiếc. Nhưng rồi khá đông trẻ con vây lấy tôi và khá khó khăn, tôi mới thoát khỏi chúng. Nghĩ về điều này, tôi hơi buồn. Trước đây, trong khu chợ ở gần nhà tôi, có một gia đình sống bằng việc ăn mày. Mỗi buổi chiều, người bố hoặc mẹ bế theo hai trẻ con lê la khắp chợ để xin tiền. Họ để hai đứa trẻ nhếch nhác, bẩn thỉu và để thêm phần tang thương, thỉnh thoảng họ cấu cho những đứa trẻ khóc ré lên. Tôi biết điều này qua lời kể của người chị họ. Vì gia đình họ vẫn thường tạm trú ở hàng hiên nhà chị. Tôi nghĩ, những người đi chợ vì thương hai đứa trẻ mà cho tiền. Có phải trong cơn túng quẫn mưu sinh, đôi khi người ta sử dụng ngay chính con cái mình làm công cụ để kiếm tiền. Kiếm tiền trên lòng thương cảm và trắc ẩn của người đời. Những đứa trẻ ở Sapa, nếu không có sự chỉ dẫn của người lớn thì chắc chúng không có hành động như vậy. Sau này, lớn lên, có khi nào chúng nhớ lại và ý thức được đó là hành động tự vứt bỏ lòng tự trọng. Lỗi không phải của những đứa trẻ. Chúng hồn nhiên không biết. Lỗi của những ngưới lớn là cha và mẹ chúng. Sự thực dụng, đôi khi có thể biến thành tội ác, dù vô tình cũng có thể làm tổn thương sự hồn nhiên non nớt.

-  Đem về hy vọng…,

Rời Sapa, tôi muốn đem một chút gì đó của Sapa về nhà. Không phải là những trái đào và mận được những người bán hàng quảng cáo là của Sapa nhưng thực ra được trộn lẫn với đào, mận của Trung Quốc. Cũng không phải những gói hạt dẻ rừng được in trên bao bì là đặc sản Sapa nhưng thực ra cũng là của Trung Quốc nốt. Chỉ có hai chậu cây và mấy cây hoa, tôi bọc túi ni-lông rồi bỏ trong hộp giấy. Tôi không biết chúng có sống nổi vì vốn dĩ đã quen với tiết trời của Sapa dịu mát. Dù không chắc chắn nhưng tôi vẫn mang về. Biết đâu, tôi sẽ có được những nhành hoa.

Rời Sapa, trời nắng oi oi. Không hiểu sao, tôi mong mưa đến thế. Như lúc tôi đặt chân tới đây. Giá như trời mưa, tôi sẽ nghĩ Sapa níu chân mình. Hình ảnh cuối cùng đọng lại trong tâm trí tôi là ngôi trường tiểu học trong thị trấn. Ngôi trường cũ, như đã được xây dựng từ cách đây khá lâu và hầu như không được sửa sang gì. Đang mùa hè, trường đóng cửa. Sự vắng vẻ khiến ngôi trường như thêm phần hiu hắt, buồn tẻ. Ngôi trường cũ, đối lập với khung cảnh xung quanh của trung tâm thị trấn với những nhà hàng, khách sạn trông sang trọng, đẹp đẽ. Tôi vẫn thường nhìn đời sống đầy háo hức: mỗi chuyến đi đến một miền đất, có thể giúp tôi khám phá và nhận thức rõ hơn giá trị của đời sống. Có những khi đi rồi, tôi không tìm thấy điều mình kiếm tìm. Và hoang mang. Và hy vọng về những gì còn ở phía trước.

Hạ Long, cuối tháng 6/2012

Nguyễn Hạnh Nguyên