TRỊNH ANH KHÔI - Hàng xóm

Năm 1955.

Người gái ấy 23 tuổi, còn người trai chỉ mới 18. Họ là hàng xóm của nhau, ở hai số nhà 2 và 3 đường Tự Đức, Rạch Giá.

Người con gái quê ở Hà Đông, mãi từ một ngôi làng cách xa nơi câu chuyện này diễn ra cả nghìn dặm, do tránh khói bom chiến tranh ngoài ấy, mà đã từ giã bà ngoại già, trở về đây cùng người mẹ ruột đang có sạp hàng vải ngoài chợ. Còn người trai là dân địa phương gốc, sau mấy năm học hành trên Sài Gòn, cũng trở về đây mà nghỉ Hè.

Người gái lớn hơn người trai hàng xóm tới 5-6 tuổi, theo ngày sinh thật thì cả những 8-9 tuổi. Nhưng về độ lãng mạn và tâm trạng yêu đương, thì người trai kia lại từng trải hơn, biết nhiều về nó hơn. Trong khi, người con gái ngày ngày chỉ biết cắm cúi gánh vải ra chợ cho mẹ mình, rồi quay về nhà, chăm đứa em tuổi mới mười lăm, mười sáu. Nàng chỉ biết vất vả, cam phận ngày ngày như vậy, không dám nghĩ đến một ngày mai rồi sẽ khác. Chàng trai về trú mấy tháng giữa năm, đầy mưa dầm, trong ngôi nhà rộng của người cô ruột. Hồi đó, người ta chưa đánh số nhà theo kiểu số chẵn một bên, số lẻ một bên. Người ta đánh số cứ theo thứ tự 1, 2, 3… - Thành thử, hai ngôi nhà trong chuyện sát vách nhau và cả con đường ngắn ngủi ấy chỉ có 5 nhà là hết.

Nhạc sĩ Lam Phương

Chiều chiều, người trai kia cầm cây đàn ghi-ta gỗ ra ngồi nơi thềm nhà, hát cứ tưởng là vẩn vơ gì đấy nhưng thật ra, lại chính là đang thử nhiều nốt cho một bài hát mới của mình. Mấy năm lưu lạc Sài Gòn, từ tuổi lên mười, đã cho thanh niên còn quá trẻ này không ít kiến thức về âm nhạc mà hiếm người khác đuổi theo được. Nghèo khó từ thuở lọt lòng - Nhà sáu đứa con mà mình là anh cả, và ông bố lại bỏ gia đình đi xa theo một lý tưởng khác - anh đã phải sớm rời xa mẹ, lưu lạc khắp nơi để kiếm chút bánh vụn nào đó mà cho vào bụng. Ở Sài Gòn, giữa những ngày gió bụi, là mỗi tuần vài ba buổi học nhạc với thầy Lê Thương – Phải, thầy Lê Thương của bộ ba Hòn Vọng Phu lừng danh – và thầy Hoàng Lang. Mười lăm tuổi, trong khi những bạn học cùng lớp mình còn cắm cúi trên bàn, thiếu niên sáng sủa kia đã kịp có bài hát đầu tay, Chiều Thu Ấy. Mười bảy, là Chuyến Đò Vĩ Tuyến. Rồi mười tám, là Duyên Kiếp… trước khi có câu chuyện này.

Chàng trai không hề để ý tới chuyện người con gái kia lớn hơn mình bao nhiêu tuổi. Anh chỉ biết, “chị Hòa” của lòng mình sao mà xinh đến thế, xinh tới mức hàng bao nhiêu người đàn ông khác, lớn hơn mình nhiều, kiếm ra tiền cũng tốt hơn mình xa, ngày ngày lũ lượt vào ngôi nhà bên cạnh, lân la tìm cách nói chuyện với nàng. Từ người công chức Sở này, Sở kia đến người quân nhân mang lon Đại úy nọ, và bất chấp mẹ nàng có nói vào đến mấy, nàng vẫn chỉ lắc, không nghĩ tới một ai. Để càng có lý do, trước sau, nàng chỉ nhìn chàng nhạc sĩ trẻ bên hàng xóm như một người em.

Nhưng chàng trai đó không chịu thua. Chàng tỉ tê kể chuyện với bà cô ruột mình, từ lâu, nổi tiếng cả thị xã về tay nghề làm bánh khéo bậc nhất địa phương. Bánh mặn, bánh ngọt, bánh Tàu, bánh Việt, bánh hấp, bánh nướng, và cả làm cỗ bàn nữa. Người cô ấy chiều lòng cháu trai, tối tối kiếm cớ gọi cô gái trẻ kia sang để dạy nghề bếp núc. Không còn cảnh người trai phải ngày ngày nhìn đồng hồ để canh giờ nàng đi qua trước cửa, ra chợ đón mẹ và gánh hàng vải về, để lơ đãng nghe tay anh chạy trên phím gỗ. Không còn cảnh người trai phải kiếm cớ, cuống quít chạy ra gánh giúp số hàng nặng trên vai người mình thương. Mà bây giờ, “chị Hòa” của lòng anh, tối tối ngồi trong gian bếp ngổn ngang những nồi chảo của chính cô anh, chăm chú nghe bà dạy làm một món bánh ngon nào đó - Còn anh thì có cớ lảng vảng gần nàng, tìm cách giúp nàng một chút việc vặt. Hạnh phúc ngây ngô đến giản đơn.

Nhưng chuỗi ngày nghỉ Hè ấy rồi cũng sắp hết, thanh niên phải quay về Sài Gòn để tiếp tục việc học, mà chính mình thì vẫn chưa thể ngỏ chút lời gì. Vả chăng, ưu điểm lớn nhất mà chính anh có chỉ là âm nhạc, chứ còn ở tuổi đi học, dù đã có chút danh tiếng trên đất Sài Thành, nhưng lòng bàn tay anh vẫn gần như là trắng bệch. Anh biết ngỏ lời ngây ngô gì nữa đây?

… Một ngày, khi dỡ vải ra từ gánh tre để xếp thành hàng trên mặt sạp của mẹ, lúc ấy bà còn đủng đỉnh ở nhà, người con gái đó đã nhìn thấy một cái phong bì mỏng, không biết do ai đã nhét nó vào bao giờ, giữa hai xấp vải dưới cùng. Bóc ra, trong đó chỉ là một bài nhạc mới tinh, chép tay nắn nót cả nhạc và lời. Người trai hàng xóm sau một thời gian để ý, biết chắc rằng nàng cũng thích ca hát, và hát nhiều nữa, lúc nào cũng thủ thỉ nhiều bài cho riêng mình nghe, mới dám nhờ một đứa em họ, vờ sang chơi bên ấy vào tối hôm trước, thầm trao thư. Người con gái không hề ngây thơ, và nàng sau khi đọc hết lời bài hát đó, đã hiểu ra. Nhưng nàng không cho rằng mối tình ấy là chín chắn. Bởi người trai kia, dù đã là nhạc sĩ sáng tác, nhưng vẫn chỉ mới mười tám.

Từ hôm đó, nàng chỉ còn sang nhà hàng xóm thêm một lần cuối cùng, để trước khi mình quay về, khẽ gọi chàng trai ra ngoài hiên. Nàng nói: “… Tuần sau, cậu đi Sài Gòn mạnh giỏi.” Nàng không hề hé răng kể với cậu trai, cũng chỉ một tháng sau, cả gia đình nàng, mẹ và hai chị em nàng, sẽ đoàn tụ với bố nàng đã ở sẵn cũng trên thành phố đó. Nàng không dám gieo hy vọng cho một ai; nàng cũng không dám nghĩ, mối tình ấy với một người thua mình xa tuổi đến vậy, sẽ vuông tròn.

Mà quả thật, ôm nỗi buồn khắc khoải ấy lên chuyến xe đò quay về chốn hoa lệ, chàng nhạc sĩ trẻ kia đã không có nhiều thì giờ để nghiền ngẫm nó. Nhiều mối tình nữa cũng đi tới, rồi danh vọng, rồi tiền tài tràn đến như lũ, cho đến một ngày Tháng Tư, anh đã mất hết và gần như chỉ còn hai bàn tay không mà rời quê hương, để lại sau lưng một gia sản cực lớn trong nhà băng của một thành phố đã mất.

Trước ngày thay cờ ít tháng, khi đó nhạc sĩ đã gần bốn mươi, một hôm bỗng nhớ ra người chị gái hàng xóm ở Rạch Giá năm nào. Anh ra ngôi chợ đó, từ xa âm thầm ngồi lặng nhìn người trong mộng cũ từ hơn 20 năm trước, nay tóc đã bạc nơi thái dương, đang tíu tít đứng bán hàng và không hề biết là anh đang nhìn mình – Mà cũng là hàng vải. Anh cứ ngồi thế, khá lâu, rồi lặng lẽ quay lưng, mà chính anh không biết, mình va phải một người phụ nữ khác, đang te tái từ khu hàng ăn trong chợ quay về. Anh không nhớ ra người mà mình vừa chạm ấy là ai, nhưng cô này lại ngờ ngợ khi nhìn thấy anh.

Buổi chiều khi tan chợ, người phụ nữ đó lúc về qua sạp chị mình – Chính cô cũng bán vải theo nghiệp mẹ - đã nói với chị: “Chị Hòa, em thấy anh Phùng nãy nhìn chị đấy!” “Phùng nào?” – “Phùng cháu cô Chín ngày xưa, nhà ở cạnh nhà mình dưới Rạch Giá, chị quên rồi sao?” “Mày đùa à? Bây giờ cậu ấy giàu lắm và nổi tiếng lắm, đi chợ mình đây làm gì?” “Thật mà. Anh ấy nhìn chị lâu lắm, ngồi ở sạp chị Sáu Nhỏ bán cà-phê kia kìa.” “… Đừng giỡn chứ mày. Nếu đã nhìn, sao cậu ấy lại không gọi tao?” “Em không biết!” Bà cụ Hòa nay nếu còn tại dương thế thì đã 94 tuổi, còn cô em bà, bà Thuận, thì cũng 86. Còn người nhạc sĩ, sau nhiều mối tình dang dở khác và cũng sau nhiều nhạc phẩm cự phách của đời mình, lên xe xuống đất không thiếu gì, cũng cầm đàn tìm đến tuyền đài ở tuổi tám mươi tư. Không bao giờ và không một ai rõ, tại sao vào đầu năm 1975 ấy, ông lại biết người hàng xóm năm xưa của mình đứng bán vải ở đúng sạp hàng ấy, ngôi chợ ấy.