HÀ ĐÌNH NGUYÊN - Nhạc sĩ Mặc Thế Nhân: Vắt hết những giọt mực cho đời

Nhạc sĩ Mặc Thế Nhân đã trở về lòng đất mẹ, như tên một ca khúc nổi tiếng của ông “Trả tôi về”, ông mất lúc 16h ngày 8.8.2025 tại nhà riêng đường Hà Huy Giáp (P. An Phú Đông - TP.HCM), thọ 86 tuổi.

Thuở niên thiếu của tôi cách đây gần 60 năm, tôi đã từng đắm hồn mình trong giai điệu Bolero mượt mà, thấm đẫm phong vị quê hương của ca khúc “Trả tôi về”:



“Xin trả tôi về ngày xưa thơ mộng đó. Bên mái tranh chiều ngồi ngắm áng mây trôi. Mẹ quê đun bếp nghèo thơm mùi rơm qua khói mờ. Ôi tình quê trìu mến… Xin trả tôi về miền quê hương nhỏ bé. Có lũy tre vàng, bờ lúa sát ven đê. Dòng sông trôi lững lờ rung vầng trăng soi bóng mờ. Chuỗi ngày đẹp và thơ... Xin trả tôi về ngày xưa trong mùa lúa. Bên ánh lửa hồng mẹ thức nấu ngô khoai. Ngoài sân vang tiếng cười, tan vầng trăng khua bóng chày. Thắm đượm vẹn tình quê ...”

Không chỉ có điệu Bolero buồn buồn, ngày xưa tôi cũng đã “ôm” cái máy đĩa pick-up nghe danh ca Hùng Cường hát Biển Động của Mặc Thế Nhân theo điệu Surf:

“Sóng cao vời vợi, làm tàu đi chơi vơi. Nước mây chờ đợi, đoàn người vượt ra khơi. Ào ào trời cao lộng gió, gió hôn thân tàu…”

Thế đấy, âm nhạc của Mặc Thế Nhân đã quyến rũ tôi ngay từ thời thơ bé…

Duyên trời đưa đẩy, sau này tôi trở thành phóng viên mảng văn nghệ và đã có dịp đến phỏng vấn ông tại tư gia trên đường Hà Huy Giáp, phường Thạnh Lộc, Q.12 – TP.HCM). Trước nhà có tượng 2 con chó, tôi thầm nghĩ “Chắc chủ nhân tuổi Tuất” – nhưng không phải, Mặc Thế Nhân tên thật là Phan Công Thiệt, sinh năm 1939, tại mảnh đất hương hỏa này. Tuổi học trò, ông theo gia đình về ở khu Đa Kao (Tân Định – Sài Gòn). 13 tuổi đã tham gia sinh hoạt văn nghệ học đường. 17 tuổi, ông vào học Trường Ca vũ nhạc phổ thông Sài Gòn và được học với các nhạc sĩ nổi tiếng như Thẩm Oánh, Hùng Lân... “hạ sơn”, ông gia nhập ban nhạc Hoa Niên, rồi cộng tác với ban nhạc Xuân Bình chuyên đệm nhạc trên đài phát thanh. Ca khúc đầu tay của ông là Trăng Quê Hương (1958), rồi đến Vui Tàn Ánh Lửa (1959)... Không chỉ hoạt động âm nhạc ông còn là ký giả tân nhạc kịch trường cộng tác với nhật báo Lẽ Sống, tuần báo Bình Dân với bút hiệu Mộng Thu, Giang Ái Sĩ. Ngoài ra ông còn thực hiện băng nhạc Nhã Ca và mở lớp nhạc tại Đakao. Nghệ danh “Mặc Thế Nhân” theo ông giải thích, có nghĩa là “Góp giọt mực cho đời”, chứ không phải là “Mackeno” theo nghĩa tiêu cực...

NHỮNG BÓNG HỒNG TRONG ĐỜI

Ngồi nói chuyện với tôi là một ông già với mái tóc bạc trắng, miệng đã hơi móm tuy tuổi của ông mới ngoài 70. Dẫu vậy, ông rất hóm hỉnh, có duyên. Ông khoe những tấm ảnh của ông thời trẻ, rất đẹp trai, nhất là trong bộ lễ phục hải quân… Ông kể cho tôi nghe sự ra đời các ca khúc mà ông đã sáng tác, đó là khi người yêu đầu đời của ông qua đời bởi tai nạn giao thông, ông khóc nàng bằng những tự sự da diết, nồng nàn:

“… Ru em, ru em tròn giấc ngủ. Mộng hai mươi đó giấc Nam Kha này mây xa. Ru em, ru em đẹp giấc nồng. Vờn đôi tay yếu kéo thời gian ngược dòng… Tôi ru em vào đời bằng ngàn câu hát chơi vơi.Tôi ru em tuyệt vời, trần gian hoa lá rơi. Tôi ru em nghẹn lời, bờ môi héo khan hơi. Tôi ru em trọn đời và ru đến muôn đời…” (Ru em tròn giấc ngủ, 1968).

Đó là thời gian ông dạy nhạc cho ca sĩ Hương Lan (1970). Trong nhà Hương Lan lúc đó có một cô gái tên là Võ Thị Lan Anh, cô này vì ái mộ giọng hát của “thần đồng” Hương Lan quá, nên từ Nha Trang tìm đến nhà Hương Lan tại Sài Gòn xin kết bạn, rồi... ở lại luôn. Chàng nhạc sĩ và cô nàng ở ké “tình trong như đã, mặt ngoài còn e” vì lúc đó chàng đã có gia đình. Rồi họ chia tay nhau, cô Lan Anh về Nha Trang. Ít lâu sau, chàng nhạc sĩ nhận được thiệp hồng cô ấy báo tin sắp cưới. Quá buồn, nhạc sĩ Mặc Thế Nhân trải lòng ra để viết ca khúc Em Về Với Người, bài hát điệu Tango Habanera mang âm hưởng giọng Huế, bởi Lan Anh là người Huế - nhất là ở câu “Bây chừ là hết rồi. Em về vui bên nớ...”, ông muốn nhắn gởi với người ấy rằng: “Anh không trách gì đâu, có chăng, anh trách đời riêng anh. Không giữ em dài lâu, để em lỡ duyên tình đầu...”

Ca khúc Em Về Với Người, rất được công chúng yêu thích, mấy tháng sau Mặc Thế Nhân viết tiếp ca khúc Cho Em Vừa Lòng. Ca khúc viết xong nhưng có vài chỗ chưa được vừa ý, ông nhờ nhạc sĩ Nhật Ngân góp ý. Nhật Ngân sửa lại vài chỗ và sửa cái tựa bài hát thành Cho Vừa Lòng Em và ký tên chung là Phan Trần. Đó là tên ghép bởi 2 cái họ: Phan (Công Thiệt) và Trần (Nhật Ngân). Đó cũng là xuất xứ của bài hát có những ca từ:

“Thôi rồi ta đã xa nhau, kể từ khi pháo đỏ rượu nồng. Anh đường anh, em đường em, yêu thương xưa chỉ còn âm thừa... Anh về góp lại thư em, cả nghìn trang giấy mỏng xanh màu. Gom cả áo lạnh ngày xưa, anh đem ra đốt thành tro tàn. Cho người xưa khỏi phân vân, khi ngồi đan áo cho người mới. Khi mùa đông lạnh lùng sang. Em khỏi nhớ chuyện ngày xưa...”.

Hai ông Phan-Trần còn ký tên chung dưới những ca khúc Một Lần Dang Dở, Ôm Hận Tình Tôi, Cho Người Vào Cuộc Chiến...

Nhạc sĩ Mặc Thế Nhân còn ôn lại những kỷ niệm một thời ngồi đồng ở nhà hàng Thanh Thế, có những chiều mưa ông chở ca sĩ Trúc Mai về bến xe lam trước rạp Cao Đồng Hưng (Bà Chiểu)... Những “mưa chiều kỷ niệm” ấy đã gợi hứng cho ông sáng tác ca khúc Chiều Mưa Anh Đưa Em Về, và 10 bài Tương tư… “Chờ em trong chiều nay, nắng hôn đường phố dài. Người qua đôi từng đôi, lắng nghe buồn xua tới… Người vui sao là vui, nhỡn nhơ cười nói nhiều. Lòng nghe như tịch liêu, vắng em chiều hắt hiu… “ (Tương tư 3).

Về ca khúc Trả Tôi Về, nhạc sĩ bộc bạch: “Tôi được sinh ra và lớn lên ở vùng quê Thạnh Lộc (Hóc Môn). Trong ký ức tôi luôn in đậm hình ảnh của lũy tre làng, những đêm trăng sáng có câu hò, câu hát của các cô thôn nữ... Những buổi gặt lúa, hình ảnh mẹ ngồi nấu khoai, bánh tét... Những buổi thả diều trên cánh đồng tuổi thơ... Tôi đem những kỷ niệm ấu thơ ấy trải hết vào khuôn nhạc, để sau những xô bồ, lăn lộn với cuộc sống đời thường thì cũng có những phút giây tâm hồn mình lắng lại, tìm về những êm đềm xa xưa…”

Sau lần phỏng vấn đó, tôi cũng thường hay gặp ông trong những buổi họp mặt tất niên của Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc (chi nhánh phía Nam), tất niên của nhóm Tao Ngộ Bằng Huynh (tập họp những nhạc công, nhạc sĩ, ca sĩ, nghệ sĩ... của Sài Gòn xưa) hoặc họp mặt với ca sĩ Chế Linh trong những lần danh ca này về nước... Vì ở vùng ngoại ô và sức khỏe kém nên những lần họp mặt như thế, ông thường được người con trai là anh Phan Anh chở đi bằng xe máy. Bẵng đi một thời gian không thấy ông xuất hiện, tôi gọi điện thoại cho anh Phan Anh thì anh cho biết nhạc sĩ bị đột quỵ, mới từ bệnh viện về, còn rất yếu và không trả lời điện thoại được. Từ buổi đó đến nay đã 5 năm, và hôm nay được hung tin ông đã lìa xa cõi tạm.

Mặc Thế Nhân – như ông định nghĩa “góp chút mực cho đời.” Vâng, ông không chỉ góp một chút mà đã vắt hết cho đời những giọt mực yêu thương, những giọt tình sâu lắng… Xin tạm biệt ông!

H.Đ.N