PHẠM THU THẢO - Cái Gióng

Hồi xưa ở nhà, nội và má tôi hay xài cái gióng treo lủng lẳng trong nhà để đựng các nồi thức ăn, cho dù nhà có tủ gạc-măng-rê đàng hoàng.

Vì là ký ức của tuổi thơ nên tôi cũng không biết ở thôn quê khác người ta có xài cái gióng thông dụng không chứ như tôi biết từ nhỏ thì bên nhà nội và cả bên nhà ngoại tôi nhà nào cũng có treo cái gióng này. Những nhà cô bác lối xóm nhà nào cũng có xài ít nhứt là treo 2 cái gióng nhiều nhứt là 4-5 cái tuỳ sở thích của mỗi nhà. Riêng nhà tôi thì má tôi treo 4 cái 1 hàng ngay nhà bếp phía nhà dưới  Còn nhà bà nội ở thì nội chỉ treo 2 cái gióng thôi là đủ xài

Cái gióng là nơi để đồ ăn khô như nồi kho, nồi xào, đồ rang tỉ như ơ cá kho hay chảo tép rang chẳng hạn. Đồ ăn trong ngày thường được má tôi để trên gióng sau bữa cơm sáng. Đến chiều thì má tôi lấy xuống hâm lại ăn. Sau khi ăn bữa cơm chiều đồ ăn sẽ được má bắc lên bếp hâm lại rồi bỏ vào garde manger. Sáng má nấu nước châm bình thuỷ xong thì bắc mấy nồi đồ ăn hâm lại bỏ lên gióng chờ trưa lấy xuống hâm cho nóng dọn ăn tiếp. Thời điểm đó làm gì có tủ lạnh mà trữ thức ăn vào. Điện chỉ có ở ngoài Chợ Lách chưa vào tới thôn quê. Máy đèn ba tôi chỉ mở vào giác tối đủ cho sáng nhà cửa và chỉ có thể xem TV được thôi.

Khi đồ ăn hâm tới hâm lui thì cái gióng là nơi cất nó tiện lợi nhanh gọn hơn hết. Gióng được treo phía trên đầu bếp nơi sau lưng má tôi đứng chụm củi. Nên hâm đồ ăn xong là bỏ lên gióng ngay khỏi bưng bê tới lui vào tủ mất công.

Cái gióng trong hình minh hoạ phía dưới làm bằng dây gì tôi không biết chứ gióng má và nội tôi xài làm toàn bằng dây luộc. Loại dây ba tôi hay mua để sẳn trong nhà rất nhiều cuộn dài ngắn đủ loại dùng để buộc giỏ hái cóc, kéo cây, buộc ghe xuồng.

Chỉ cần lấy cái rế đựng nồi to cỡ đít nồi nấu cơm buộc ba góc và túm lại trên đầu rồi treo lên chắc chắn là có được cái gióng để đồ ăn khỏi sợ mèo ăn vụng. Vì đồ ăn để trong tủ đóng cửa lại có khi hầm dễ bị thiu. Còn như đồ ăn để trên gióng sẽ thoáng mát hơn không sợ bị hư. Nhà mà nuôi mèo thì có đậy lồng bàn con mèo vẫn giở lên ăn vụng dễ ợt. Gặp con mèo linh lợi nó còn biết nhảy lên đầu tủ garde manger khều cửa tủ để ăn đồ ăn nữa chớ. Cho nên đồ ăn mà cất trên gióng thì con mèo vô phương tới.

Tuy nhiên cái gióng vô hiệu hoá được con mèo 4 chưn nhưng không thể né được con mèo 2 chưn. Đó là mấy chị em tôi buồn buồn xuống gióng bốc ăn. Cái món mà dễ bị bốc ăn nhứt là tôm kho tàu.

Vì vườn nhà tôi có nhiều mương liếp nên ba tôi thường quậy mương bắt tôm cá ăn. Cứ hở hết đồ ăn thì chiều chiều ba tôi biểu mấy người làm tháng ở nhà đi quậy mương. Quậy một cái mương thôi là ăn cả 3-4 ngày.

Sao mà hồi đó cá tôm nhiều lắm. Mương nào cũng nhiều. Ba tôi và mấy anh chỉ bắt tôm và cá lớn. Còn như cá lòng tong đồ là bỏ hết không bắt. Có mấy chị hàng xóm sát nhà bà nội tôi hễ nghe chú Tư đi quậy mương là đi theo. Họ chờ ba tôi lên là nhào xuống bắt hôi. Cá lòng tong lúc đó ngoi lên nhìn thấy ham lắm, chỉ cần lấy rổ vợt là dính hết.

Tôm cá nhiều má tôi kho cho 2 nồi rồi hâm dần để ăn. Còn tôm càng thì má đem kho tàu là món để ăn sau cùng. Vì tôm kho tàu càng hâm càng đỏ au thơm phức nhìn ngon lắm nên nó luôn là món hấp dẫn đối với tôi.

Má tôi luôn cấm cản không cho tôi ăn tôm vì hễ ăn tôm vào bịnh hen của tôi lại tái phát.

Những gì người lớn cấm thì trẻ con càng muốn cho được.

Tôi cũng không ngoại lệ. Nên hễ má tôi cấm tắm sông vì sợ tôi ngâm nước sẽ bịnh thì tôi chờ má đi xóm hay về ngoại là tôi nhảy xuống sông lội đùng đùng cho đã rồi vội vã lên.

Má không cho ăn tôm thì tôi lén leo lên giở gióng để tôm tha hồ bốc lủm.

Sau này khi nói chuyện chơi với má tôi hỏi má hồi xưa con hay ăn vụng tôm kho tàu, má có biết không?. Má tôi nhìn tôi tủm tỉm cười nói "Sao hỏng biết." Thấy cái gióng không ai đụng tự nhiên nó đung đưa là biết con ăn vụng chớ ai vô đây. Mấy chị con nó ăn tôm nướng đã thèm chỉ có mình con không được ăn thôi.

Tôi mường tượng ngay cái cảnh hồi xưa, leo lên bếp mở nắp vung thò tay bốc cục tôm bỏ vô họng cho nhanh rồi nhảy xuống vọt lẹ. Tuổi nhỏ khờ khạo không hề nghĩ tới chuyện gấp quá cái gióng sẽ đưa qua đưa lại là đủ điều kiện thông báo có người ăn vụng rồi.

Từ khi nhà có điện má tôi dẹp luôn mấy cái gióng. Bỏ đồ ăn vô tủ lạnh là xong khỏi cần ngày hâm đồ ăn mấy giác.

Hình như cũng không phải riêng mình má tôi bỏ không xài gióng nữa mà là cả xóm đều bỏ hết. Cũng một phần do nhà nào cũng có lợp la - phông nên việc treo gióng không còn thích hợp nữa

Cái gióng gần gũi là thế cũng biến mất dạng như cái nôm, cái rổ xúc và cái cối đá  Giống như chúng đã hoàn thành xong sứ mạng của mình.

Các con tôi càng không biết cái gióng là cái gì luôn!

Chúng đâu thể biết được cái gióng đơn sơ này gắn với tuổi thơ tôi bằng nhiều kỷ niệm khó mà quên được.

Phạm Thu Thảo

Chợ Lách 4/1/2026

.