Thanh Tâm Tuyền, Con Ngựa Chứng Của Thi Ca Hôm Nay, (Kỳ 2)

11 Tháng Chín 201112:00 SA(Xem: 18849)
Thanh Tâm Tuyền, Con Ngựa Chứng Của Thi Ca Hôm Nay, (Kỳ 2)

 

LNĐ: Loạt bài dưới đây, trích từ phần viết về Thanh Tâm Tuyền, trong cuốn "Năm Sắc Diện, Năm Định Mệnh," ký sự, nhận định của Du Tử Lê, do nhà xuất bản Tao Đàn, Saigon, ấn hành từ năm 1965, tại Saigon. Vì bài viết chiếm nhiều trang trong sách, nên sau khi được được sự đồng ý của tác giả, chúng tôi sẽ phân thành nhiều kỷ để bạn đọc dễ theo dõi.
Nhân đây, chúng tôi cũng xin được gửi lời cám ơn tới nhà thơ Thành Tôn, hiện cư ngụ tại miền nam California, đã cho lại chúng tôi, tư liệu này.
Trân trọng,
Trang nhà dutule.com

----------------------

 

 


ttt7-content-content


THƠ THANH TÂM TUYỀN

 

Những ai từng lưu tâm đến nền văn hóa nước nhà đều không khỏi buồn khi nhận thấy: Lịch trình diễn biến của nền văn học nước ta có một lỗ hổng lớn: Đó là khoảng thời gian rỗng không từ kháng chiến chống Pháp năm 1945 tới cuộc chia cắt ô nhục 1954. Đúng hơn, trong khoảng 10 năm đằng đẳng này chỉ có những hoạt động văn hóa đơn lẻ, thiếu tính chất sôi động, cuộn chảy, bừng bốc.

 

Nếu chịu suy luận một chút, chúng ta sẽ tìm ra nguyên nhân của sự kiện đi xuống, cách khoảng đó. Vì dù muốn hay không, bất cứ trào lưu nào, một khi đã đạt đến mức sung mãn cực thịnh rồi, thì tiếp theo là thời kỳ tàn tạ, suy sụp, nhạt nhòa, mệt mỏi…

 

Theo một số nhà nghiên cứu, phê bình về quá trình diễn biến của Thi Ca Việt Nam cận đại, đã cho rằng thời gian cực thịnh của thi ca nằm vào khoảng từ 1930 đến 1945. Đây là lúc người ta thấy xuất hiện những Huy Cận với Lửa Thiêng, Xuân Diệu với Thơ Thơ, Lưu Trọng Lưu với Tiếng Thu, Chế Lan Viên với Điêu Tàn, Nguyễn Bính với Lỡ Bước Sang ngang, Bích Khê với Tinh Huyết, Vũ Hoàng Chương với Thơ Say…

 

Ở những thi sĩ này, vang bóng của một Tô Đông Pha, Đỗ Phủ, Lý Bạch, Khuất Nguyên, Bạch Cư Dị… đã thiếu vắng. Người đọc được thở hít một bầu không khí mới, sôi bỏng - đắm đuối - hối hả - cuồng điên - ray rứt - nhức nhối - bi thương. Một bầu không khí mê man, gọi réo thảm sầu, thâm trầm, phảng phất vóc dáng những tài hoa lãng tử Tây Phương, ngây ngất men rượu cuộc đời, đắng cay vị tình ái. Và nhất là phong thái chếnh choáng nghiêng ngửa, khật khưỡng của bộ ba Verlaine - Rimbaud - Mallarmé. Ba ông Hoàng Tử được coi là tiên phong đồng thời cũng là nòng cốt của thi phái tượng trưng Pháp, xuất hiện hồi hậu bán thế kỷ 20, cho lớp thi sĩ hậu sinh soi dáng…

 

Khi cuộc đại chiến lần thứ II khai diễn năm 1939 đã kéo theo cả một thời đại vàng son, huy hoàng của trào lưu thi ca mới du nhập Việt Nam. Sự tàn rữa của đợt sóng thi ca mới này nhen khởi từ 1940 và kéo dài tới 1954. Cho đến 1955, tại Thủ Đô miền Nam tự do, một tạp chí Văn Nghệ xuất bản hàng tháng lấy tên là Sáng Tạo xuất hiện với một chủ trương rõ rệt: “Văn chương nhập cuộc, Khảo tra cuộc sống”. (1)

 

Sự có mặt của tạp chí Sáng Tạo và nhóm người chủ trương đã làm thức dậy, xao xuyến giòng nghệ thuật từ lâu thiếp giấc, ngưng đọng.

 

Nếu trì trệ để cuồng xiết, lắng xuống để bùng cao, u mê, đắm chìm để vươn thoát vũ bão cuồng nhiệt hơn - thì quả những Mai Thảo, Trần Thanh Hiệp, Thanh Tâm Tuyền, Tô Thùy Yên, Vương Tân, Cung Trầm Tưởng, Trần Lê Nguyễn, Quách Thoại, Doãn Quốc Sỹ, Duy Thanh, Nguyên Sa, Nguyễn Sỹ Tế… đã có công khai quật, mở thông mạch nguồn.

 

Vì xô dồn giòng cuồng lưu tư tưởng, xóa bỏ dĩ vãng, đập tan khuôn mẫu xưa cũ, để phối dựng một vũ trụ, sáng tạo một ý thức hệ mới, nên giông bão, gió mưa đã loạn một vùng trời đất.

 

Thảm kịch khai diễn ngay khi màn nhung hé mở. Một diễn viên và cũng là nạn nhân được hân hạnh nhận lãnh nhiều tiếng xấu nhất là Thanh Tâm Tuyền với thi phẩm đầu tay: Tôi Không Còn Cô Độc (2)

 

Ở đây, ta phải thẳng thắn nhìn nhận rằng Thanh Tâm Tuyền là một trong những nhà cách mạng tiền phong của nỗ lực khai triển phong trào thơ Tự Do.

 

Cái công của ông không phải là công du nhập thể thơ tự do vào Việt Nam. Vì ngày xưa sân khấu văn học Việt Nam đã xuất hiện cả một nhóm XUÂN THU NHÃ TẬP mà linh hồn của nhóm là Nguyễn Xuân Sanh, một Phan Khôi với bài Tình già, một Triều Sơn với Chiều Mưa (3)…

 

Nhưng cái công của Ông nói riêng, của nhóm Sáng Tạo nói chung, là khơi động mạch nguồn và dũng mãnh bước những bước chân ngạo nghễ trên dư luận chống đối, đả phá kịch liệt của một thành phần vô cùng đông đảo, gồm những người quan niệm thơ phải có vần có điệu hay ít nhất đọc lên cũng có thể hiểu được, chứ thơ không thể nào tối tăm bí hiểm, hũ nút, lập dị của lý trí, tiểu xảo ngôn ngữ chắp ghép…

 

Tôi còn nhớ phong trào chống đối này được phát động mạnh mẽ nhất nơi tuần báo Văn Nghệ Tiền Phong và nhật báo Tự Do. Riêng ở Văn Nghệ Tiền Phong trong mục Hội Thơ, kỳ đặc biệt giới thiệu những bài thơ tự do của vài ba cây bút trẻ, còn xa lạ – Nhưng như lời người phụ trách thì: Với những bài thơ tự do được giới thiệu khiến người ta có thể tin tưởng vào tương lai thơ tự do sẽ sáng sủa hơn. Trên đó, phần mở đầu Hội Thơ, người phụ trách trích đăng mấy câu thơ của Thanh Tâm Tuyền như: “Chiếc xe đạp không vành không bánh” và “Tôi đi chân tôi trên tay tôi” với mấy bức hí họa kèm bên

 

Đây chỉ là một dẫn chứng nhỏ trong vô vàn hình thức diễu cợt mai mỉa thơ tự do (mà bao giờ đối tượng cũng là Thanh Tâm Tuyền).

 

Chính vì thế, mỗi khi nhắc bàn tới thơ tự do, người ta thường liên tưởng ngay tới Thanh Tâm Tuyền.

 

Đứng trước những diễu cợt, mỉa mai của quần chúng, thoạt tiên Thanh Tâm Tuyền, còn giữ thái độ im lặng, nhẫn nại, chịu đựng. Kiểu im lặng là khinh bỉ, hay “chó sủa mặt chó, đoàn người cứ đi.” Sau phong trào đả kích càng ngày càng lan rộng, giới hâm mộ thơ tự do ngày một thêm thắc mắc, hoang mang, không biết nên có một thái độ như thế nào! Tiếp nhận hay quay lưng? Giữa trạng thái lơ lửng nan giải đó, dường như các lý thuyết gia của nhóm Sáng Tạo cảm thấy không thể im lặng hơn được nữa. Cho nên, thoạt tiên Trần Thanh Hiệp lên tiếng biện minh và xác nhận vấn đề, lập trường đối với thơ Tự do. Kế tiếp Thanh Tâm Tuyền, rồi lại Trần Thanh Hiệp, Thanh Tâm Tuyền. Nhưng riêng hai bài của Thanh Tâm Tuyền với nhan đề “Trèo lên cây bưởi hái hoa”. (Sáng Tạo số 7), tháng 4-1956) và “Nỗi buồn trong thơ hôm nay” (Sáng Tạo số 31, tháng 5-1959) được dư luận chú ý và bàn nhắc nhiều hơn cả.

 

Dưới đây, chúng tôi xin trích một vài đoạn trong những bài đó.

 

Tất nhiên là tôi không thể nào chối một phần cái sự “tối tăm” của thơ Tự Do. Vì như tôi đã có dịp trình bày: Bản vị của một bài thơ Tự Do không nằm trên mỗi câu như ở thơ cũ (chữ cũ gồm cả cho thơ mới) mà đặt trên mọi từ khúc - Đừng tìm ý nghĩa và tiết điệu của bài thơ theo mỗi câu mà hãy nắm gọn từng từ khúc một. Mỗi từ khúc là một toàn thể về ý nghĩa cũng như tiết điệu, ở đấy người làm thơ liên kết những hình ảnh xô đến để diễn một ý lớn và một điều trọn vẹn. Chính ở chỗ này người làm thơ mở cửa tâm hồn tiếp đón rất nhiều hình ảnh cho từ khúc. Khiến thoáng ngó, người đọc cảm thấy ý tưởng bị ngắt quãng vì những hình ảnh đứng bên nhau với cái lướt mắt sơ sài tưởng không liên lạc gì với nhau. Cho nên người đọc phải tìm được sự thống nhất khắng khít của những hình ảnh ấy.

 

Nguyên tắc chính của thơ Tự Do là tránh giảng giải phân trần, bài thơ tự nói bằng hình ảnh”.

Trèo lên cây bưởi hái hoa, Thanh Tâm Tuyền

 

Sáng Tạo số 7 tháng 4 năm 1956

 

“Thêm một lần nữa tôi trở lại vấn đề THƠ TỰ DO. Tuy nhiên câu chuyện sẽ không mang những ồn ào của một cuộc tranh chấp ảnh hưởng và địa vị trên văn đàn. Công việc ấy không cần thiết đối với tôi mà cũng không là một lý do chánh đáng để có thể làm mất thì giờ của bạn đọc. Nhưng chẳng lẽ đành lòng để cho một vài ý niệm rất đơn giản, sơ đẳng về thi ca, một vài tâm trạng đố kỵ, ít nhiều thiên khiến thiếu tinh thần vô tư ngang nhiên tác hại công việc phê bình văn nghệ ở đây sao? Vả chăng còn phải vọng hồi âm tới những đòi hỏi của các bạn yêu thơ tha thiết ưu tư về trình độ thưởng ngoạn của mình. Trong cả hai trường hợp, im lặng có nghĩa như một thiếu sót đáng tiếc.
….

Trở về với thi ca thuần túy, tiếng thơ Tự Do đã chối bỏ không ít thi phẩm công thức hiện tại, đã xa cách nhiều nhà thơ khô cạn, công thức, hủy hoại thi ca để biến thành tù nhân của hình ảnh chế tạo, của vần và của điệu. Thơ Tự Do cô độc hay đúng hơn, độc đáo vì điểm khởi hành của nó.…

Lại có người lớn tiếng trách rằng thơ Tự Do là một sản phẩm của xã hội Tây phương nhập cảng vào Việt Nam. Chúng ta không thể không công nhận một sự thật; Văn hóa Tây phương đã ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống chúng ta. Chỉ cần tìm xem chúng ta có đủ bản lĩnh chế biến văn hóa Tây phương để tự bồi dưỡng hay không mà thôi”.

(Vài điểm gợi ý về thơ Tự Do- Trần Thanh Hiệp)

 

Rất nhiều người thường lên tiếng khuyên dạy các nhà thơ hôm nay chỉ nên làm thơ phá thể mà thôi, trong ý họ, câu thơ vẫn được tự do mà giữ được nhạc điệu. Những người ấy không thể hiểu nổi rằng thơ phá thể chính là biểu hiệu của “thơ mới” ở ngõ cụt, nhạc điệu của thơ phá thể là thứ nhạc điệu nghèo nàn và giả tạo nhất.…

Bởi thế thơ hôm nay không đứng lại ở thơ phá thể, thơ hôm nay là thơ tự do.

Người ta bất mãn là đúng, với thơ hôm nay, thơ rời khỏi ngôi báu thiêng liêng từ ngàn xưa để họ dùng cho cuộc đời tầm thường quá sức.

Tình ái cũng bị dùng làm phương tiện khám phá đời sống, khai quật ý thức. Chọn một người trong đám đông không phải để phá hủy cô đơn vô ích mà để so đọ cô đơn ở mỗi người”.

(Nỗi buồn trong thơ hôm nay của TTT)

(Còn tiếp)

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
13 Tháng Mười 20189:17 SA(Xem: 195)
Nhạc phẩm đầu tiên ông sáng tác lúc mới 13 tuổi là bài ‘Mẹ Tôi’,
03 Tháng Mười 201811:34 SA(Xem: 162)
Thanh Thúy, như một hiện tượng gom được cả thực và phi thực.
01 Tháng Mười 20183:27 CH(Xem: 161)
Trong số hàng chục nghệ sĩ từng bày tỏ tình yêu một chiều với Thanh Thúy,
17 Tháng Chín 20189:17 SA(Xem: 236)
Nhiều người nói, Trịnh Công Sơn không phải là người đầu tiên gieo cầu nhắm vào Thanh Thúy.
29 Tháng Tám 20189:05 SA(Xem: 484)
Rất nhiều người vẫn còn nhớ 4 câu thơ tuyệt tác của nhà thơ Hoàng Trúc Ly, viết tặng Thanh Thúy
21 Tháng Tám 20189:39 SA(Xem: 1445)
màu vàng rực rỡ của dã-quỳ đã dắt tay tôi trở lại Pleiku
08 Tháng Tám 201812:01 CH(Xem: 370)
Hiện cư ngụ tại Âu Châu, đang là ứng viên tiến sĩ văn chương của đại học Lancaster, Anh Quốc
25 Tháng Bảy 20189:08 SA(Xem: 456)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
18 Tháng Bảy 201810:16 SA(Xem: 427)
Trần Quốc Bảo đã rất sớm, có trong máu huyết cái tinh thần ghi công và, bày tỏ cụ thể lòng biết ơn những văn nghệ sĩ
11 Tháng Bảy 20183:49 CH(Xem: 470)
Bây giờ, trại đảo buồn chỉ còn trong trí nhớ rụng rơi, mờ nhạt…
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 195)
Nhạc phẩm đầu tiên ông sáng tác lúc mới 13 tuổi là bài ‘Mẹ Tôi’,
(Xem: 162)
Thanh Thúy, như một hiện tượng gom được cả thực và phi thực.
(Xem: 161)
Trong số hàng chục nghệ sĩ từng bày tỏ tình yêu một chiều với Thanh Thúy,
(Xem: 236)
Nhiều người nói, Trịnh Công Sơn không phải là người đầu tiên gieo cầu nhắm vào Thanh Thúy.
(Xem: 484)
Rất nhiều người vẫn còn nhớ 4 câu thơ tuyệt tác của nhà thơ Hoàng Trúc Ly, viết tặng Thanh Thúy
(Xem: 5378)
Du Tử Lê nói ông chỉ muốn im lặng. Trong phần hỏi-đáp rất ngắn dưới đây, nhà thơ Du Tử Lê có giải thích về sự im lặng của ông, với nhiều ngụ ý.
(Xem: 634)
Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.
(Xem: 12037)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
(Xem: 1469)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
(Xem: 6149)
“Ngay sau khi gặp ông, tôi đã bước sang “chặng đường ngỡ ngàng.” Không ngỡ ngàng sao được khi mà đứng bên ông
(Xem: 395)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 475)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 20310)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 15136)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 12688)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 15950)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 13992)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 12459)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 10457)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 9696)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 9820)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 9028)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 8606)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 9829)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 15045)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 21438)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 27234)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 18715)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 19831)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 24045)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 21770)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 18171)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
1,951,089