HÀ QUANG MINH - Ở Chỗ Nhân Gian Hết Đường Biên

06 Tháng Bảy 201512:00 SA(Xem: 7185)
HÀ QUANG MINH - Ở Chỗ Nhân Gian Hết Đường Biên

haquangminh-dtl-content-content

Yêu quý tặng chú Du Tử Lê

Tôi viết vội những dòng cuối cùng của ngày cho nhiệm vụ thường nhật, nhàm chán, không xung động, không hứng khởi, không cảm tình, không một gì cả…, mà tôi vẫn gọi đó là công việc buồn như nhai rơm. Mưu sinh bằng chữ; lấy lẽ sống cũng bằng chữ, chưa bao giờ tôi thấy ranh giới giữa cái yêu thích-ham muốn-khát vọng với cái thù ghét-chán ngấy-muốn ruồng bỏ lại mờ mờ đến thế. Tôi viết. Trên chiếc quầy bar của một quán rượu quen, tôi đang viết những dòng “trả nợ” cho một nhiệm vụ ăn lương. Viết như vô thức chữ tự nó tuôn ra, nhạt nhẽo, vô vị, không ý nghĩa, không ý thức trau chuốt. Cũng lạ, trên chiếc quầy bar ấy, cách đây chưa lâu, trong một đêm tưng bừng của cuộc chơi, tôi đã từng dựa vào men say mà viết cực hứng khởi một bài viết nhỏ mang cái tên “Đẹp như một trường bắn”. Ranh giới mờ ấy không thực thể. Nhưng hôm nay, nó hiện hữu đó, rất rõ, ở tư thế của chiếc quầy bar bằng đá trắng bóng đẹp mịn màng.

Tôi viết vội những dòng cuối cùng của ngày cho nhiệm vụ thường nhật kia trong một tâm thức chán nản như tôi vẫn gọi là “mửa ra chữ”. Nhưng tại sao tôi vội? Trời chiều còn chưa kịp tắt nắng mà. Tôi vội là vì tôi hứng khởi. Vô lý ư? Không, tôi không hứng khởi cho những con chữ đang được thổ ra để trả nợ, mà tôi hứng khởi vì một hạnh ngộ sắp tới, một hạnh ngộ mà chưa bao giờ tôi nghĩ mình có duyên để bước vào nó, một hạnh ngộ tôi hồi hộp không biết kết cục rồi sẽ ra sao. Tôi đợi chú, một người tôi biết nhưng chưa bao giờ quen, một người tôi ngưỡng vọng nhưng chưa bao giờ thấy, ở không gian thật chứ không phải trên những mặt phẳng của tranh, ảnh hay màn hình. Tôi đợi chú, một người mà theo tôi hình dung, sẽ hoang sâu, sẽ mạnh mẽ, sẽ bạo liệt như tôi từng tạc nên qua một tưởng tượng từ “giọng cười đáy sâu” trong một “đêm nghiêng vách đá”. Tôi đợi chú Du Tử Lê…

Cánh cửa chưa bật mở tôi đã vụt đứng dậy, nhanh như khi tôi đứng dậy đón một hẹn hò yêu đương, ong bướm đa tình. Qua lớp kính trong tôi đã nhận ra chú, một vóc dáng, một khuôn hình, cặp kính trắng và nụ cười hiền từ. Không còn bộ ria mép như tôi từng thấy trên một vài bìa sách, trong những tấm hình xưa mà tôi từng lục tìm trên mạng. Và trong cảm thức tôi chợt bật ra một suy đoán rất “tôi”: “Con người này không mạnh mẽ, bạo liệt như mình nghĩ”.

Và, như suy đoán kia, sự thực đã hiển thị ngay từ những câu chuyện đầu tiên giữa tôi và chú. Con người nhà thơ ấy không bạo liệt như thơ mình viết. Chú mô phạm hơn tôi tưởng. Chú mềm mại hơn tôi tưởng. Và chú yếu đuối (tôi lại suy đoán nữa) cái yếu đuối của cảm thức ameru, cảm thức muốn được yêu thương thuộc về đâu đó. Phải chăng, đã có sự dịch chuyển nào về tâm thế con người sau một đời dài biến cố? Hay đã có một lệch pha (như thường) giữa suy đoán của tôi với những gì là sự thực. Tôi mơ hồ nhưng tôi cảm thấy một niềm hân hoan không thể lột bỏ hết ra bên ngoài. Tôi được gặp chú đây, tại nơi đó, chính góc đó, như tôi đã từng hình dung trong tiềm thức từ một déjà vu nào đó…

Chúng tôi nói chuyện nhiều; về văn chương, về quan niệm riêng của mình đối với cơ thể văn chương hiện đại Việt nam, và về cha tôi, người tôi ngưỡng vọng hơn ai hết. Chú chưa bao giờ gặp, chưa bao giờ biết cha tôi là ai. Nhưng chú lắng nghe với niềm thích thú, với nụ cười nhỏn nhoẻn đôi khi về đậu trên đôi môi-không-già-nua. Tự nhiên, đã có lúc, tôi không muốn gọi chú bằng “chú” bởi tôi thấy chú còn tươi trẻ lắm, còn nhiều niềm hứng khởi lắm. Song tôi không thể, nhất là khi tôi là kẻ trọng ngôn ngữ. Xưng hô cũng là một phần của ngôn ngữ. Nó thể hiện được một phần của con người xưng hô. Dù có lúc xưng hô rất cần linh hoạt nhưng nhiều khi xưng hô cần được đặt đúng hoàn cảnh của nguyên thể của nó, không phải là công thức mà đó là hiện thân của một văn hóa con người. Trước chú Du Tử Lê, tôi cần, tôi nên, và tôi phải là một con người văn hoá thật nhất, đúng như mình nhất.

Cuộc trò chuyện đầu kéo dài đúng độ của một hạnh ngộ đầu tiên. Không hơn, không kém. Và tôi hiểu mình may mắn khi có đúng thời lượng cho một hạnh ngộ như thế. Nếu kéo dài quá, có thể sẽ không còn những tái ngộ sau. Nếu ngắn hơn, có khi cũng vậy.

Tôi và chú gặp lại nhau ngay ngày hôm sau, nơi lề đường Gia Long, trong một đêm bình thường nhất của Sài gòn bình thường nhất. Ở đó, chúng tôi cũng chưa nói chuyện được với nhau nhiều hơn. Vì cũng như đêm trước, xung quanh chú và tôi còn những bạn bè khác. Không là Khang, là Hà thì cũng vẫn là Dung, là Thắng. Sự chia sẻ đôi khi cần cộng đồng nhưng nhiều khi không thể mở rộng và dàn trải bởi nếu thế, nó sẽ là một sẻ chia có-vẻ-như-không-thật.

Cho đến một đêm khác, cũng vẫn nơi ấy, những gốc me ấy, những chiếc ghế nhựa ấy, những bóng đèn đường lúc tắt lúc sáng ấy của con đường Gia Long, tôi và chú ngồi bên nhau, riêng thôi, để nối tiếp câu chuyện được khởi đi từ cuộc đi bộ ngắn ngủi từ khách sạn của chú ra lề đường, cuộc đi bộ mà ngày xưa ba mẹ tôi hay dùng từ “bách bộ”. Câu chuyện giữa hai người lúc đó mới thực chất nhất là câu chuyện tạo nên xúc động mạnh trong tôi. Nó là những chia sẻ có thật nhất, không ngại ngần, không một giới hạn nào, không một e dè nào, không một âu lo sợ sệt nào… Trước khi gặp chú, tôi đã hình dung được giữa tôi và chú luôn có một biên giới, của tuổi tác; của giác quan thế hệ, của danh tiếng, và có thể của nhiều điều vặt vãnh khác nữa. Nhưng đêm ấy, Du Tử Lê bên cạnh tôi là một Du Tử Lê không còn biên cương, không còn giới hạn. Đó là một Du Tử Lê như tôi, một Du Tử Lê tuổi trẻ bên cạnh một người trẻ. Đó là một Du Tử Lê người Việt bên một người Việt khác, đồng hương chỉ là một nhẽ, đồng đẳng, đồng hành, đồng vọng và đồng điệu. Chú nói với tôi về việc thai nghén và cho ra đời những đứa con tinh thần mà thực ra trong câu chuyện đó, đã có một điều được thai nghén, một điều được sinh ra: sự lại gần với nhau của những người máu đỏ vàng da yêu ngôn từ Việt đến kiệt cùng.

Trở về căn hộ vắng nửa khuya, tôi ngồi lặng lại suy nghĩ mông lung về con người mới vừa bên cạnh mình trong những nhàn đàm chân thực kia. Và tôi đã nhận ra một điều tôi từng bỏ quên sau bao nhiêu năm đọc thơ của chú. Hóa ra, chú là con người luôn luôn đau nỗi đau của biến di thời cuộc, nỗi đau của một người không thích nhìn bất hạnh phủ lên quê hương mình. Nhưng chú, cũng như cả triệu người quen lẫn không quen của nhiều thế hệ, đều rời rạc, đơn lẻ, vô phương hướng, không lối thoát trong từng năm dài biến cố. Họ như những con chim, không thể hót lời hót đúng như sức mạnh của mình mà chỉ là những tiếng chiêm chiếp yếu ớt, không được ai lắng nghe, không kiếm đâu đồng vọng.

Tôi nhớ chuyện tôi kể cho chú nghe về Sài gòn, về bầy sáo nhỏ về bên đường Gia Long mỗi độ tháng tư. Chú không thể ở lại đến khi bầy sáo trở về. Chú sẽ thiên di trước cuộc thiên di thường niên của chúng. Nhưng trong đáy mắt của chú, tôi nhận ra được niềm hân hoan, nỗi ước mong có một ngày được ngồi đó nghe tiếng ríu ran của bầy sáo ấy. Và cũng có cả niềm hân hoan, nỗi ước mong có một ngày tiếng hót của con sơn ca trong lòng chú sẽ đồng vọng với tiếng hót của những con họa mi, chào mào… trong lòng những người trẻ như/hơn tôi. Tiếng hót đồng vọng của người Việt.

Tôi đã gặp nhiều người nổi tiếng trước đó nhưng chưa bao giờ họ đánh thức được tiếng đồng vọng trong tôi. Họ chỉ tạo cho tôi thêm những ngờ vực vào cuộc sống này, những ngờ vực có thật, rõ rệt và sợ hãi. Chúng đến từ sự khinh khi, sự ngạo mạn mà đôi khi họ quên mất rằng, nín nhịn vì cái “lễ-nghĩa” tôi đã không chứng minh cho họ thấy tôi còn ngạo mạn gấp ngàn lần họ. Tôi mang vác cái nghi ngờ ấy vào cuộc chơi, vào đời sống như con lạc đà mang vác hai chiếc bướu; như khổ hình thương khó mà Jesus gánh oằn vai chiếc thập tự. Và nhiều khi, tôi không buồn gặp những người được gọi là “cây cao bóng cả” trong làng nghề này. Bởi vì tôi biết, họ sẽ chỉ mang lại cho tôi những bực mình, những khinh thường đối với những chiếc barriers, những biên giới mà họ định đoạt ra với người trẻ. Nhưng khởi đi từ chú, tôi đã ném đi hai cái bướu ấy, ném đi cây thập tự ấy, lột bỏ mão gai ấy. Để bước vào cuộc sống, đời chơi một cách trần trụi bản thể, hồn nhiên và ngạc nhiên; ngây thơ và thú nhận…

Tôi có nhiều ước muốn mà trong đó ước muốn lớn nhất là được sống lại tiền kiếp của mình: là một thanh niên Hà nội của thập niên 40-50 hoặc là một thanh niên Sài gòn của thập niên 60. Nếu ước muốn đó là có thật, tôi sẽ đi tìm Du Tử Lê từ sớm. Để làm bạn với chú, không cần phải văn chương gì, chỉ cần cảm nhận sự tinh tế đến từng chi tiết nhỏ nhặt mà chú dành cho bằng hữu xung quanh mình mà thôi. Viết ra cả ngàn tác phẩm danh tiếng với tôi không quan trọng bằng hoàn thành một tác phẩm duy nhất, lớn nhất của cuộc đời người nghệ sỹ. Đó chính là cuộc sống của mình, một tác phẩm siêu thực nhất, vĩ đại nhất, vô tiền khoáng hậu nhất và, đẹp nhất.

Tôi đã nói trong những ngày cuối chú ở lại quê nhà trước khi về (hay đi nhỉ?) Cali rằng “Chú tuổi Ngọ phải không? Con cảm nhận thế vì trong thơ của chú có một ám ảnh như cực hình về những chú ngựa.”. Chú cười hiền gật đầu và nói “đúng rồi, đúng rồi”, những tiếng hân hoan như tiếng eureka của Archimedes ngày thiên cổ. Nhưng còn một điều tôi chưa bao giờ nói với chú về nỗi ám ảnh những chú ngựa ấy. Đó là cảm thức “ngựa đã tan đàn”, cảm thức hơn một lần xuất hiện trong thơ của chú. Phải chăng, cảm thức “ngựa tan đàn” kia được nuôi dấu từ những mất mát như hình phạt mà chú phải gánh từ ngày lên 3? Phải chăng, cảm thức “ngựa tan đàn” kia được hình thành từ những ngày nhìn những đồng bào chia đàn xẻ bạn trong những ngày biến cố? Phải chăng, cảm thức “ngựa tan đàn” kia được nung nấu từ những ngày tha hương “hồn lênh đênh bến lưu đày” và chứng kiến từng cuộc tình rời rã vụt rơi khỏi kẽ tay, theo một chiều thẳng đứng như chú đã viết? Tôi không biết. Tôi không hỏi. Tôi không nói. Vì tôi không muốn chú phải sống lại những đau thương, dù chỉ là một khắc.

Có một điều khác không hiểu chú có nhận ra ở tôi? Đó là luôn luôn tôi viết tên chú là “DZU” chứ không phải “DU”. Cái âm “dzu” với chữ DZ nó kéo dài hơn là với chữ D đơn độc đứng đầu. Tôi thích sự kéo dài ấy, bởi lẽ nó cho cảm giác của chuyến đi, triền miên, không ngơi nghỉ, lênh đênh đúng như thân du tử mà chú đã từng nói là “ôi thân du tử sa mù”. Tôi thích như thế bởi với tôi, chú là chú ngựa hoang có vẻ đẹp hiền lành nhưng trong lòng là cả một cuồng nộ của những bất-lực-không-thể-chống-lại. Tôi viết thế bởi với tôi, chú là một chàng du tử cứ mãi lênh đênh sa mù chỉ dừng chân khi đã không còn một hạt thở, ở một nơi xa xôi nào, chìm vào trong một miên viễn nào…

Và có một điều nữa tôi chưa nói với chú nhưng tôi sẽ nói khi chúng tôi tái ngộ. Đó là chú đã có một lần rất DỞ khi viết rằng “Đấy em! Ngựa đã tan đàn/ Chúng ta càng lớn khôn càng chia xa”. Nó DỞ vì bản thân chú không sống như thế, không tạo ra các chia xa như thế. Khi chú ở bên tôi trò chuyện, hay khi chú đã ở nửa kia của tinh cầu, tôi vẫn thấy đó chỉ là cuộc chia tay thực thể mà thôi. Còn trong tâm hồn chúng tôi; vì chú, khởi đi từ chú, bằng những tinh tế của chú, không có một sự tan đàn hay chia xa nào cả. Chú, “Dzu” Tử Lê, đã tạo ra một tinh cầu khác, vô hình, trong suốt mà chúng tôi lại có thể nhận ra. Và đặt tên tinh cầu ấy là “Ở nơi nhân gian hết đường biên”, nơi “Dzu” Tử Lê đang là một thanh niên Việt nam thế kỷ 21 và tôi, như một vài bằng hữu tuổi tôi, đang là một thanh niên Việt nam thập niên 60 của thế kỷ trước…

 

Ý kiến bạn đọc
07 Tháng Bảy 20157:00 SA
Khách
rất , rất hay
rất đáng xem
25 Tháng Bảy 20157:00 SA
Khách
Mot bai viet hay va rat thuc. Lau lam moi thay nhung bai viet nhu vay.
Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
20 Tháng Tám 201812:00 SA(Xem: 5185)
Du Tử Lê nói ông chỉ muốn im lặng. Trong phần hỏi-đáp rất ngắn dưới đây, nhà thơ Du Tử Lê có giải thích về sự im lặng của ông, với nhiều ngụ ý.
23 Tháng Sáu 20189:22 SA(Xem: 541)
Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.
06 Tháng Hai 201812:00 SA(Xem: 11972)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
18 Tháng Mười 201710:34 SA(Xem: 1397)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
25 Tháng Chín 201712:00 SA(Xem: 6090)
“Ngay sau khi gặp ông, tôi đã bước sang “chặng đường ngỡ ngàng.” Không ngỡ ngàng sao được khi mà đứng bên ông
01 Tháng Chín 20176:02 SA(Xem: 1640)
DU TỬ LÊ cũng là một nhân vật đặc biệt. Nhỏ hơn họ Trịnh vài tuổi. Gốc gác Phủ Lý, Hà Nam. Sống ở Hà Nội, trước khi theo gia đình di cư vào Nam.
21 Tháng Tám 201712:00 SA(Xem: 10112)
nhà văn, nhà thơ Du Tử Lê là một trong những thi sỹ có khá nhiều bài thơ được phổ nhạc kể từ những năm trước 1975 đến nay
01 Tháng Tám 201712:00 SA(Xem: 6892)
Vì với Du Tử Lê, thấy vậy mà không chỉ có vậy. Còn nữa. Nhiều nữa. Nhưng đó là những thứ mà chính người coi tranh sẽ thấy
02 Tháng Sáu 201711:58 SA(Xem: 1526)
Hiếm có cây bút nào sung mãn như Du Tử Lê khi ở tuổi 75 ông vẫn bền bỉ viết, viết và viết. Khảo cứu, phê bình, tiểu luận, bút ký... và đương nhiên thơ, bởi đó là ký hiệu nhận biết ông - một nhà thơ.
30 Tháng Năm 201712:00 SA(Xem: 9893)
Tôi kính trọng những nhà thơ. Trong mắt tôi, họ là những người dũng cảm bậc nhất. Hoặc gan lì, cũng bậc nhất luôn.
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 89)
Nhiều người nói, Trịnh Công Sơn không phải là người đầu tiên gieo cầu nhắm vào Thanh Thúy.
(Xem: 334)
Rất nhiều người vẫn còn nhớ 4 câu thơ tuyệt tác của nhà thơ Hoàng Trúc Ly, viết tặng Thanh Thúy
(Xem: 1170)
màu vàng rực rỡ của dã-quỳ đã dắt tay tôi trở lại Pleiku
(Xem: 323)
Hiện cư ngụ tại Âu Châu, đang là ứng viên tiến sĩ văn chương của đại học Lancaster, Anh Quốc
(Xem: 387)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
(Xem: 5185)
Du Tử Lê nói ông chỉ muốn im lặng. Trong phần hỏi-đáp rất ngắn dưới đây, nhà thơ Du Tử Lê có giải thích về sự im lặng của ông, với nhiều ngụ ý.
(Xem: 541)
Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.
(Xem: 11972)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
(Xem: 1397)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
(Xem: 6090)
“Ngay sau khi gặp ông, tôi đã bước sang “chặng đường ngỡ ngàng.” Không ngỡ ngàng sao được khi mà đứng bên ông
(Xem: 341)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 434)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 20257)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 15095)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 12631)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 15881)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 13945)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 12413)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 10418)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 9656)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 9791)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 8993)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 8585)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 9774)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 15009)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 21388)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 27200)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 18678)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 19785)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 24011)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 21715)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 18141)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
1,928,822