Phác Họa Mấy Thời Kỳ Lục Bát Và, Thơ Cung Trầm Tưởng (Kỳ 2)

27 Tháng Sáu 201212:00 SA(Xem: 10595)
Phác Họa Mấy Thời Kỳ Lục Bát Và, Thơ Cung Trầm Tưởng (Kỳ 2)

 

cungtamtuong_01-content-content

Là người Việt Nam, ai cũng biết lục bát là một thể thơ truyền thống, đặc biệt của riêng văn học Việt Nam. Mặc dù gần đây, có người đưa ra “phát kiến” cho rằng, không chỉ Việt Nam mà, một vài đân tộc khác, cũng có thơ lục bát hoặc một thể thơ tương tự như vậy.

 

“Phát kiến” này, theo tôi không có cơ sở vì hai yếu tính căn bản sau đây

 

Thứ nhất, vì đặc tính của ngôn ngữ Việt Nam là Đơn âm / Monosyllabic, nên lục bát mới có thể giữ đúng cấu trúc 6 chữ cho câu thứ nhất và, 8 chữ cho câu thứ hai.

 

Thứ nhì, ngoài Việt Nam, chúng ta biết, có ngôn ngữ của một số dân tộc khác, cũng là loại đơn âm. Nhưng, vì những ngôn ngữ đơn âm kia, không có 5 dấu sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng (như của Việt Nam,) để ứng hợp với luật Bằng / Trắc căn bản, bắt buộc mà, thể thơ lục bát đòi hỏi. Chúng ta cũng biết, các chữ có dấu huyền hoặc không dấu, thuộc “Vần Bằng.” Những chữ có dấu sắc, hỏi, ngã nặng thuộc “Vần Trắc.”

 

Cụ thể, luật thơ lục bát được quy định như sau:

  1. Bằng bằng, trắc trắc, bằng bằng (cho câu sáu.)

  2. Bằng bằng, trắc trắc, bằng bằng, trắc, bằng (cho câu 8.)

Tuy nhiên, luật thơ lục bát cho phép người làm thơ được miễn trừ luật bằng, trắc ở những chữ thứ nhất, thứ ba và, thứ năm. (Giới làm thơ quen gọi là luật “nhất, tam, ngũ bất luật.”

 

Thí dụ hai câu thơ mở đầu “Đoạn trường tân thanh” của Nguyễn Du:

 

Trăm năm trong cõi người ta

Chữ tài, chữ mệnh khéo là ghét nhau.”


Tóm lại, với niêm luật bắt buộc để Lục bát là…Lục bát, tôi không nghĩ và, cũng không tin có một nền văn học nào khác trong nhân loại, cũng có một thể thơ lục bát, giống Việt Nam.

 

Khi nói, Lục bát là một thể thơ truyền thống, đặc biệt của riêng người Việt Nam, tôi muốn nhấn mạnh, thể thơ này xuất hiện rất sớm trong lịch sử văn học của chúng ta hàng nghìn năm trước. Nó xuất hiện dưới dạng ca dao, tục ngữ khi chữ quốc ngữ trở thành phổ thông.

 

Nhưng, chúng ta vẫn phải đợi tới khi Nguyễn Du Tiên sinh chọn thể thơ Lục bát để ký thác tâm sự mình, qua trường thiên “Đoạn trường tân thanh,” (dân gian quen gọi là “Truyện Kiều,”) lúc đó, Lục bát mới chính thức trở thành một thể thơ có đầy đủ tính văn học ở mọi khía cạnh.

 

Đặt qua một bên nghệ thuật tả cảnh, tả tình, tâm lý, triết lý, tâm sự, phản ảnh xã hội, thời đại sống của mình v.v…căn bản Lục bát của Nguyễn Du Tiên sinh là “Kể Truyện.” Vị cha già của Lục bát Việt Nam, (nếu tôi được phép gọi như vậy,) là một nhà văn kể truyện (Story Teller) cực kỳ tài hoa, uyên bác.

 

Nói cách khác, Lục bát của Nguyễn Du Tiên đã sinh trở thành “khuôn vàng thước ngọc” ảnh hưởng vào dòng chảy Lục bát của văn học Việt mấy trăm năm sau.(3)

 

Tiêu biểu cho sự kiện này là nhả thơ Nguyễn Bính, một nhà thơ nổi tiếng từ thời Tiền chiến. (4)

 

Không kể những bài Lục bát dài hàng trăm câu trở lên, như bài “Lỡ bước sang ngang,” ở những bài Lục bát khác ngắn hơn, như bài “Trăng sáng vườn chè,” vỏn vẹn chỉ có 10 câu, nhưng nó vẫn là dạng kể một câu chuyện.

 

Một trong những bài lục bát cuối cùng cửa sự nghiệp thi ca đồ sộ của tác giả “Lỡ bước sang ngang,” bài “Tỉnh giấc chiêm bao,” đăng trong giai phẩm “Trăm Hoa,” Hà Nội, 1956, cũng vẫn ở dạng kể truyện, rất có lớp lang, thứ tự:

 

Chín năm đốt đuốc soi rừng,
“Về đây ánh điện ngập ngừng bước chân.
“Cửa xưa mành trúc còn ngân
“Góc tường vẫn đọng trăng xuân thuở nào...”


Tuy nhiên, cùng thời gian đó, khi Huy Cận, tác giả “Lửa Thiêng” xuất hiện thì, ông đã cho Lục bát một gương mặt, một chiếc áo mới. Nói cách khác, Lục bát Huy Cận, đóng vai trò chấm dứt chu kỳ Lục-bát-kể-truyện kéo dài từ thời Nguyễn Du.

 

Lục bát Huy Cận chẳng những không nhắm mục đích kể lể thứ tự các sự việc mà, nó cũng không mô tả một biến chuyển tâm sinh lý nào. Nó là một chuỗi hình ảnh nối tiếp nhau qua tương tác rất máu thịt với chữ, nghĩa. Tôi muốn nói tới nỗ lực vận dụng những con chữ một cách tân kỳ, sáng tạo. Để tự thân hình ảnh và, chữ nghĩa sẽ mang tới cho người đọc những cảm ứng sâu, rộng khác nhau, tùy tâm hồn, trình độ mỗi người đọc.

 

Với Lục bát mới của Huy Cận, độc giả không còn bị nhốt trong những ý, tình được định hướng sẵn bởi tác giả. Người đọc cũng không bị trói tay, chân trong một không gian với một khí hậu bất biến.

 

Vì không gian trong Lục bát Huy Cận là không-gian-mở, nên những liên ảnh (link-image) trong thơ của tác giả “Lửa Thiêng” cũng không diễn biến theo một trật tự cố định nào.(5)

 

Thí dụ, Huy Cận mở đầu bài “Thu rừng” của mình bằng hai câu:

 

Bỗng dưng buồn bã không gian,
“Mây bay lũng thấp giăng màn âm u.”



Rồi bất ngờ ông “giới thiệu” với những người đọc, một sinh vật:

 

Nai cao gót lẫn trong mù
“Xuống rừng nẻo thuộc nhìn thu mới về.”


Con nai trong hai câu thơ trên, không hề là hình ảnh đại diện hay “thay mặt” cho tác giả. Nó cũng không giữ một vai trò mang tính ẩn dụ (metaphor) nào. Nó là chính nó. Nó là một phần của cái “không gian buồn bã” - - Như một điểm nhấn (making a point) sinh động trong bài thơ (bức tranh) đẫm ướt mùa thu này.

 

Cũng thế, mở đầu bài thơ “Thuyền đi,” Huy cận viết:

 

Thuyền đi, sông nước ưu phiền;
“Buồm treo ráng đỏ giong miền viễn khơi.
“Sang đêm thuyền đã xa vời;
“Người ra cửa biển nghe hơi lạnh buồn.”


Ông dẫn người đọc đi thẳng vào bài thơ (đúng hơn vào không gian thơ) của ông mà, không cần một rào đón, chuẩn bị tâm lý nào cho người đọc. Suốt bài thơ, người ta cũng không thấy dù thấp thoáng chủ thể (nhân vật) như Lục bát cũ.

 

Ngay bài “Buồn đêm mưa,” một trong vài bài Lục bát được nhiều người biết đến nhất của Huy Cận thì, nhân xưng đại danh tự “Ta,” xuất hiện duy nhất một lần trong bài thơ, cũng không phải là cái “Ta” của chủ thể. Hay cái “Ta” của nhân vật. Mà cái “Ta” phiếm-chỉ trong bài thơ, chỉ là chiếc cầu nối, giữa trời đất, và cảm thức nhỏ bé của con người trong bao la mà thôi. Người đọc không thấy một Huy Cận riêng tư nào trong toàn thể bài thơ:

 

Đêm mưa làm nhớ không gian,
“Lòng run thêm lạnh nỗi hàn bao la...
“Tai nương nước giọt mái nhà
“Nghe trời nặng nặng, nghe ta buồn buồn…”


Lại nữa, nếu phải đi tìm một “sợi chỉ đỏ” xuyên xuốt cõi giới Lục bát Huy Cận thì đó là tinh thần hoài cổ, rất gần với khí hậu thơ Bà Huyện Thanh Quan thuở trước:

 

Đồn xa quần quại bóng cờ

Phất phơ buồn tự thời xưa thổi về”

(Trích “Chiều xưa”, Huy Cận.)

 

Nó đúng như tinh thần hai câu thơ nổi tiếng của ông:

 

Một chiếc linh hồn nhỏ

Mang mang thiên cổ sầu.”

(Trích “Ê chề,” Huy Cận.)

 

Theo tôi, đó là những nét đặc thù trong Lục bát Huy Cận. Còn lục bát Cung Trầm Tưởng thì sao?

 

Du Tử Lê,

(Còn tiếp 1 kỳ.) 

 

----------------------------

Chú thích:

(3): Theo Wikipedia thì tác giả Truyện Kiều sinh năm 1765, mất năm 1820. Ngoài Truyện Kiều Nguyên Du còn để lại một số tác phẩm tiêu biểu như: Văn Tế Thập Loại Chúng Sinh. ăn Tế Sống Hai Cô Gái Trường Lưu. Thác Lời Trai Phường Nón (bằng chữ Nôm). Ba tập thơ chữ Hán là: Thanh Hiên Thi Tập, Nam Trung Tạp Ngâm, và Bắc Hành Tạp Lục.

(4): Nhà thơ Nguyễn Bính tên thật là Nguyễn Trọng Bính. Ông sinh 1918, mất năm 1966)

(5) Nhà thơ Huy Cận tên là Cù Huy Cận. Ông sinh năm 1919, mất năm 2005.

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
12 Tháng Mười 20215:11 SA(Xem: 4731)
viết cho 49 ngày của Bố. 11/24/2019. Nhưng Bố ơi, con vẫn phải ở lại, Bố với em hãy bình an với đời sống mới./ Vì sớm muộn gì, chúng ta cũng sẽ có ngày hạnh ngộ.
21 Tháng Sáu 202111:55 SA(Xem: 3070)
sợi dây vải nơi chiếc váy xẻ sâu trước/ sau của em/ (fashion mới)/ cột tôi lại./ cũng chính nó treo tôi lên/ ngang những ngọn đèn đường./ thiêu thân không lựa chọn...
21 Tháng Tư 202112:00 SA(Xem: 22016)
khi gối đầu mình lên ngực em,/ kỳ diệu thay!/ tôi nghe được rất nhiều tiếng sóng./ nơi thẳm sâu tim em,/ những viên sỏi buồn / vui yên phần/ lận đận?/
07 Tháng Tư 202112:00 SA(Xem: 9880)
tháng tư nắng ủ hoa công chúa/ riêng đóa hoàng lan trong mắt tôi/ làm sao em biết khi xa bạn/ tôi cũng như chiều: tôi mồ côi?
08 Tháng Hai 202112:00 SA(Xem: 69660)
Đầu thập niên 1980, nhạc sĩ Trần Duy Đức đã phổ nhạc và giữ nguyên nhan đề "Khúc Tháng Hai" của bài thơ.
02 Tháng Giêng 20213:52 CH(Xem: 3478)
thánh thần rời hai vai/ nhường ngôi người cứu rỗi.
07 Tháng Mười 20203:41 SA(Xem: 2130)
Vì Roll ơi, Ông Ngoại sẽ quay về,/ Ông Ngoại sẽ nghe, khi con gọi/ Sẽ đau, khi Roll khóc,/ Sẽ hạnh phúc chan hòa, khi Roll nở nụ cười./ Và Roll ơi, đây là lời nói thật.
17 Tháng Sáu 20206:58 CH(Xem: 3726)
Bố có nghe được những gì Roll nói?
19 Tháng Năm 20209:18 SA(Xem: 4048)
Tôi ước ao, trong giây phút này, giữa mùa cách ly, tôi được ôm bác Bích. Tôi sẽ nói với bác là:/ "Rồi thì tất cả sẽ nguôi ngoai."
28 Tháng Ba 202012:24 CH(Xem: 4787)
Thái Thanh, trong lòng tôi, không chỉ là tiếng hát vượt thời gian, Bác là hiện thân của trường ca Mẹ Việt Nam, kiên cường, dũng mãnh.
Du Tử Lê Thơ Toàn Tập/ Trọn bộ 4 tập, trên 2000 trang
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 6045)
Nhu cầu tìm về với đồng hương máu mủ, với ruột thịt nguồn cội, vẫn là một nhu cầu thiêng liêng không thể phủ nhận.
(Xem: 4452)
Theo họa sĩ Phạm Tăng thì, từ tế-bào đầu tiên là cái tôi nguyên thủy, ông đi dần tới sự tập hợp của hàng triệu tế bào tuần tự nẩy sinh,
(Xem: 4190)
Đó là một số ghi nhận của các tác giả về thế giới tạo hình của danh họa Phạm Tăng
(Xem: 4795)
Tôi không ngoa ngôn đâu, tôi tự hào là người đầu tiên mở được con đường để người xem tranh có thể tham dự vào bức tranh của tôi…
(Xem: 4028)
Bầu trời Paris xám, tiếp tục nôn thốc những trận mưa nặng hạt hơn và, gió cũng giận dữ, ghim trong lòng nó nhiều hơn những mũi kim rét, buốt, khi chúng tôi trở lại trạm xe buýt ở quảng trường Bonneuil Sur-Marne.
(Xem: 4110)
Cách gì, thì Bố con mình cũng sẽ không đi Ambulance với nhau một lần nào nữa!
(Xem: 39)
Hai năm rồi, kể từ ngày bà viết lên hai chữ “về trời” để báo với cỏ cây, nhân thế, rằng, ông đã tạm biệt chỗ “nhân gian không thể hiểu,”
(Xem: 27)
Việc gì em phải khóc than?/ Hồi chuông/ Tiếng mõ/ Hương trầm thoảng bay…
(Xem: 12867)
Chúng tôi quen anh vào cuối năm 1972. Bạn tôi đem anh về
(Xem: 436)
Tôi chỉ gặp ông dăm ba lần, cũng như những cuộc gặp gỡ của các cá nhân nhà văn Việt Nam khác, nhưng câu chuyện về cuộc đời này và về thơ ca dài gấp ngàn lần thời gian những cuộc gặp gỡ của những cá nhân nhỏ bé trước vũ trụ vô tận này.
(Xem: 13431)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 3243)
Nhưng, khi em về nhà ngày hôm nay, thì bố của em, đã không còn.
(Xem: 3731)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 4287)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 4229)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 24224)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 18588)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 16234)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 19574)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 17446)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 15954)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 13627)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 12612)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 12735)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 11887)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 11478)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 18570)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 25629)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 30441)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 21789)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 23673)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 26737)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 25924)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 21969)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
2,876,947