"Gã đầu bạc" Phạm Xuân Nguyên: Phê bình à - khó đấy!

18 Tháng Hai 201412:00 SA(Xem: 6078)
"Gã đầu bạc" Phạm Xuân Nguyên: Phê bình à - khó đấy!

Râu tóc bạc trắng như một ông già, nhưng ánh mắt lại trẻ trung. Nói chuyện về mình thì tếu táo vui như tết, nhưng bàn đến văn chương lại hết sức nghiêm túc...

 phamxuannguyen-content

Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên

 

Tôi "đầu bạc" là do di truyền

 - Trong giới văn chương, người ta gọi anh là Nguyên đầu bạc. Đấy là tóc anh tự bạc hay có sự kiện gì khiến tóc bạc trắng như vậy?

Tóc tôi bắt đầu bạc từ cách đây 20 năm rồi. Có lẽ là do di truyền vì ông cụ nhà tôi cũng bạc tóc rất sớm. Hơn nữa tôi hay làm việc khuya mà không dùng cà phê, trà hay thuốc lá để tỉnh ngủ. Thấy bạn bè gọi "Nguyên đầu bạc" cũng hay hay.

 - Phải chăng đó là một cách anh tạo thương hiệu cho mình?

Nếu để tạo thương hiệu về ngoại hình thì không. Trong văn chương phần nổi là dân sáng tác chứ không phải giới phê bình bọn tôi.

 - Thế sao anh lại chọn cái nghề vừa khổ vừa khó này?

Chọn nghề này có lẽ là do thiên hướng. Hồi nhỏ, tôi học chuyên toán, nhưng lại thích văn và "nổi tiếng" giỏi văn. Ông giáo dạy văn cấp 1, giờ vẫn giữ bài văn của tôi hồi lớp 4. Khi thi đại học, lúc đầu tôi đăng ký thi khối A, rồi 1 tháng trước khi thi mới đổi sang khối C. Nhưng tại sao bạn lại nghĩ nghề của tôi khổ?

 - Tại vì cứ nghe đến phê bình là đã thấy bị ghét rồi?

(Cười) Làm phê bình có cái thú là được đọc nhiều. Nhưng khi phê bình, tôi chỉ tiếp xúc với văn bản và lấy văn bản làm trung tâm. Không phải vì tôi chơi với bạn mà tôi khen sách bạn hay hoặc tôi ghét người này người kia mà tôi chê văn người ta được. Nói như Hoài Thanh: "Khi xem thơ tôi chỉ biết có thơ".

Nhưng đúng là phê bình rất khó. Nó khó vì nó vẫn đang diễn tiến và cần có sự thẩm định ngay. Tại sao Hoài Thanh lại được khen? Vì ông đã có những nhận xét mà sau 30, 50, 70 năm vẫn đúng. Bây giờ ai cũng dễ dàng khen thơ Vi Thùy Linh, nhưng khi nó mới xuất hiện thì rất cần tiếng nói của nhà phê bình. Cái khó của nhà phê bình là nhìn thấy nội lực của cây bút này có đi xa được không.

 

Thơ sex vô tội

 - Đã bao giờ anh ân hận vì khen thơ, văn người ta không?

Ân hận thì không vì mình không sai về đường hướng. Nhưng thất vọng thì có. Thất vọng vì từ những tác phẩm đầu tiên mình dự đoán người ta còn tiến xa nữa, nhưng rồi lại không được như thế. Tôi không tiếc là đã ủng hộ thơ Linh, nhất là thơ viết về sex. Thơ sex vô tội và thơ là thơ nên tôi ủng hộ những câu thơ đó.

 - Tôi thấy gần đây nhiều tác giả trẻ viết về sex được giới phê bình đánh giá cao nhưng nhiều người đọc lại không thấy hay. Anh nghĩ gì về điều này?

Đó là sự xung đột, va chạm của các thị hiếu. Nhiều người bảo thơ thế này mà hay à, như thế mà gọi là nghệ thuật à... Khi ta nói không hay tức là vô thức ta đã đặt nó với cái khác được gọi là hay để so sánh. Mà khi đưa cái này ra để so sánh với cái kia là vênh rồi. Mới đây có cuốn sách dịch "Thế mà là nghệ thuật à?" rất hay, mọi người nên đọc sẽ sáng ra về chuyện này.

 - Dường như anh là một trong những nhà phê bình ủng hộ các tác giả trẻ viết về sex?

Sex là một nhu cầu thiết yếu của con người, sao lại lẩn tránh nó được. Viết về sex hiện nay không phải đơn lẻ, mà gần như là trào lưu. Trước đây, vì nhiều lý do chúng ta coi đó là điều cấm kỵ nên tránh không đụng đến. Nhưng khi đời sống trở lại bình thường, thì người ta đề cập nhiều đến nó cũng là tất nhiên thôi. Cũng giống như nhịn ăn đã lâu nên bây giờ ăn trả bữa... và khi mới bắt đầu thì chệch choạc. Khi lâu không viết về sex nên lúc mới viết sẽ thô. Cứ làm, dần dần nó sẽ lọc lại được. Giới trẻ cần sự ủng hộ.

Có người bảo chắc gì nó phát triển được. Nhưng tôi nghĩ, đơn giản là cần thêm một tiếng nói để họ bước đi cái đã.

 - Nhiều người cho rằng văn chương hiện nay không thể hay bằng giai đoạn trước. Cũng không có nhà văn nào sánh được với Nguyễn Tuân, Vũ Trọng Phụng, Nguyên Hồng, Nguyễn Công Hoan... Anh thấy thế nào?

Đo văn chương đã định hình với cái đang phát triển bao giờ cũng có độ vênh nhất định. Hơn nữa, văn chương thế hệ nào có độc giả thế hệ đó. Thời đại nào có nhà văn của thời đại đó. Ngoài ra cũng phải nói tới sự thay đổi của hệ thẩm mỹ. Ví như ngày nay tuồng, chèo, cải lương... thu hẹp không gian là tất nhiên, phải tìm cách duy trì nó chứ không thể so sánh với pop, rock.

 - Vậy có thể nói văn học Việt Nam đang đi xuống?

Chưa thể nói đi xuống được. Chính xác là nó đang dậm chân tại chỗ, đang loay hoay. Không thể gọi đi xuống vì những đỉnh núi không che lấp mà tồn tại cạnh nhau. Mỗi cái có cái hay của nó. Thực ra là nó đang không chuyển đổi kịp so với thời đại. Các nhà văn hiện nay có nhiều điều kiện hơn, tiếp cận rộng hơn, tự do sáng tạo hơn... nhưng không có tác phẩm nào gây chú ý. Tài năng ít, lại bị quá nhiều ràng buộc ngoài văn học thành ra khó "bung ra" được.

Năm 1987 tôi viết bài: "Cái hèn của người cầm bút" đăng trên Tạp chí Sông Hương. Lúc đó mọi người đều cho rằng tôi đi ngược lại với anh em. Nhưng đó là sự thực. Tôi cho rằng tự chúng ta hèn. Cái này là do cơ địa văn hóa. Bằng chứng là khi đổi mới chúng ta không hề có "bản thảo ngăn kéo". Còn ở Nga, khi cải tổ là họ tung ra nhiều tác phẩm. Dù trước đó không in được, nhưng họ vẫn viết do những thôi thúc nội tâm. Không in được nhưng các ông cứ viết đi, viết rồi bỏ ngăn kéo. Còn ở ta, ông nào viết cũng nhăm nhăm để in. Thế là ăn xổi.

 

Tôi không có khả năng… phân thân

 - Một số nhà phê bình có sáng tác, anh thì sao?

Tôi thì không. Có người rất sành ăn nhưng không biết nấu ăn. Tôi không có khả năng phân thân. Do vậy, khi tôi viết mọi nhân vật sẽ có giọng điệu của tôi. Mỗi người có sở trường ở một mảng nào đấy thôi.

 - Đấy là anh tự biết mình hay chỉ là khiêm tốn thế?

Trong nghệ thuật, cái tôi rất quan trọng. Nhà văn không nên khiêm tốn, trong sáng tác đó là đức tính thừa. Cái này không phải tôi nói đâu nhé. Ông Marques của Columbia, Nobel Văn học 1982 nói đấy. Nhưng tôi rất tâm đắc điều đó. Ví dụ, nếu khi làm thơ mà bạn nghĩ cố gắng cho bằng Nguyễn Du, còn viết văn thì bằng Lev Tolstoy... thế là không được. Mà phải nghĩ ta vượt lên tất cả. Ta là một, là riêng, là thứ nhất... Phải tự tin thế mới đi đến cùng được. Đại văn hào Nga Đôtxtôiepxki đã nói: "Tôi thành công là vì tôi dám đẩy mọi cái đến tận cùng".

 - Ở Viện Văn học, người ta nói anh rất hay đi chơi?

(Cười lớn) Tôi giống câu thơ Tản Đà: "Trời sinh ra lão Nguyên ta. Quê hương thời có cửa nhà thời không. Suốt đời nam bắc tây đông. Bạn bè sum họp vợ chồng biệt ly. Túi thơ đeo khắp ba kỳ. Lạ gì sông biển thiếu gì gió trăng".

 - Xin cảm ơn anh và chúc anh luôn mạnh khoẻ, có nhiều bài phê bình ấn tượng.

 

Nhật Minh - Tuyết Vân (thực hiện)

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
28 Tháng Mười 202211:40 SA(Xem: 186)
làm thơ mà không có chất liệu sống, thì khác gì muốn nấu cơm nhưng hết gạo
15 Tháng Mười 20224:05 CH(Xem: 229)
Sau 1954, tôi sống nhiều năm ở Hà Nội, nhưng lúc này tôi lại biết một ông Lưu Trọng Lư khác:
10 Tháng Mười 202210:37 SA(Xem: 335)
Trần Tuấn Kiệt là một nhà thơ lớn. Không chỉ vì anh từng hai lần đoạt giải Giải thưởng Văn học Nghệ thuật Toàn quốc (VNCH) - thường được gọi là “Giải thưởng Tổng Thống” vì do Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu khởi xướng thành lập năm 1967. Trần Tuấn Kiệt đoạt Giải nhất bộ môn Thơ năm 1967 - 1969,
24 Tháng Chín 20229:49 SA(Xem: 314)
Đêm Việt Bắc vào mùa đông rất lạnh. Cái lạnh của rừng nguyên sinh không giống bất cứ cái lạnh nào.
21 Tháng Chín 20225:38 CH(Xem: 268)
Lúc sinh thời, Phạm Duy rất tâm đắc tác phẩm “Thuyền viễn xứ” mà ông phổ nhạc từ bài thơ của một thi sĩ ẩn danh - bút danh Huyền Chi.
17 Tháng Chín 20221:40 CH(Xem: 336)
Khi một nhà thơ rời bỏ chúng ta, người đó mang theo tuốt tuột những bài thơ chưa được viết ra.
15 Tháng Chín 202212:44 CH(Xem: 217)
Nếu không có sự dũng cảm của nhà văn Nguyên Ngọc với tư cách Tổng Biên tập báo Văn Nghệ vào giữa thập niên 1980 đầy hỗn mang, để CÔNG BỐ NHIỀU NHẤT VÀ NHANH NHẤT CÓ THỂ tất cả truyện ngăn của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, thì chúng ta sẽ không có một "hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp" một cách toàn mãn đến vậy. (Nguyễn Trung Kiên)
12 Tháng Chín 202212:30 CH(Xem: 269)
Lập trường là cái nay đúng, mai sai. Tốt nhất là tránh xa nó ra để giữ lấy cái trong trẻo của trái tim người.
08 Tháng Chín 202211:00 SA(Xem: 283)
Ông Võ là một người ham đọc và biết thẩm định giá trị của sách.
05 Tháng Chín 202210:33 SA(Xem: 271)
Ôi thời gian! Thế là hôm nay Thư Quán Bản Thảo (TQBT) đã ở ngất ngưởng con số 100.
Du Tử Lê Thơ Toàn Tập/ Trọn bộ 4 tập, trên 2000 trang
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-360-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 773)
Sau 1975, ở hải ngoại, Du Tử Lê tiếp tục hoạt động văn chương một cách sôi nổi
(Xem: 4002)
Theo tôi, một trong những “tín đồ sẵn sàng ‘tử đạo’ chữ nghĩa” có nhà văn Vĩnh Quyền
(Xem: 15537)
Năm 2007, nhờ công lao và sự hy sinh trời biển (theo tôi,) của nhà văn và, cũng là nhà thơ Trần Hoài Thư
(Xem: 14477)
Có thể nhiều người quên rằng trước khi trở thành họa sĩ nổi tiếng, có tranh được trưng bày tại nhiều bảo tàng viện quốc tế, họ Lê vốn là một nhà thơ.
(Xem: 12848)
Trong lịch sử tân nhạc Việt, dường như không có một nhạc sĩ nào nổi tiếng ngay với sáng tác đầu tay, ở tuổi niên thiếu, khi chỉ mới 14, 15 tuổi, như trường hợp Cung Tiến
(Xem: 9067)
Tuy không phải làm bất cứ công việc nào trong nhà, nhưng Bố tôi bận lắm.
(Xem: 18733)
Bài thơ là ao ước của một người muốn được biển đón nhận thân xác mình một mai khi ông bước ra khỏi cuộc đời.
(Xem: 4231)
Sáng thứ tư 9/10/2019, thấy cái post của Hạnh Tuyền: “Ông ngoại đã lên trời”.
(Xem: 11215)
Tôi không biết trước tôi, có người trẻ nào đã nói về thơ Du Tử Lê hay chưa. Riêng tôi, tôi rất vinh dự được mời phát biểu về thơ Du Tử Lê
(Xem: 554)
Có phải chính vì lòng nhân ái, tính nhân văn của một nhà thơ lớn mà cả trong tác phẩm và nhân cách ngoài đời của họ càng làm cho chúng ta kính yêu và ngưỡng mộ.
(Xem: 15360)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 4919)
Nhưng, khi em về nhà ngày hôm nay, thì bố của em, đã không còn.
(Xem: 5077)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 5560)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 5675)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 26037)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 20014)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 17615)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 21109)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 18929)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 17664)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 15111)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 14228)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 14361)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 13351)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 12898)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 20063)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 27317)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
Khách Thăm Viếng
891,950