Phỏng vấn Luật Sư Trần Thanh Hiệp về tạp chí Sáng Tạo

03 Tháng Mười Hai 201412:00 SA(Xem: 2906)
Phỏng vấn Luật Sư Trần Thanh Hiệp về tạp chí Sáng Tạo



LTS: Vào hai ngày, 6 và 7 Tháng Mười Hai, sắp tới, hội thảo Hai Mươi Năm Văn Học Miền Nam (1954-1975) sẽ được tổ chức tại nhật báo Người Việt và nhật báo Việt Báo ở Westminster. Gần 20 nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình và nghiên cứu văn học tại Hoa Kỳ, Canada, Pháp và Úc sẽ trình bày và phân tích những đặc điểm, thành tựu và ảnh hưởng của văn học miền Nam Việt Nam thời kỳ 1954-1975. Ban tổ chức gồm nhật báo Người Việt, nhật báo Việt Báo, báo mạng Tiền Vệ và báo mạng Da Mầu. Nhân dịp này, Luật Sư Trần Thanh Hiệp, năm nay 87 tuổi, một trong những người chủ trương tạp chí Sáng Tạo đầu thập niên 1950, dành cho nhật báo Người Việt cuộc phỏng vấn sau đây, do nhà báo Đinh Quang Anh Thái thực hiện.

tranthanhhiep
Luật Sư Trần Thanh Hiệp. (Hình: Triết Trần/Người Việt)

Đinh Quang Anh Thái (NV): Thưa luật sư, hẳn rằng không ít người, nhất là thế hệ trẻ, muốn biết về tạp chí Sáng Tạo, bối cảnh ra đời và những người chủ trương. Là một người trong nhóm sáng lập, luật sư có thể nói cho nghe được không ạ?

Luật Sư Trần Thanh Hiệp: Tạp chí Sáng Tạo ra đời vào một thời điểm đặc biệt trong lịch sử Việt Nam. Đó là bối cảnh pháp-lý-chính-trị đất nước bị Hiệp Định Geneva 1954 chia đôi, với mục đích tạm chấm dứt chiến sự, trong khi chờ đợi tìm được giải pháp chính trị thống nhất nước Việt Nam. Sự áp dụng Hiệp Định Geneva 1954 đã dẫn tới việc dồn quân, dồn dân thành hai miền khác nhau, lấy sông Bến Hải làm ranh giới. Miền Bắc là vùng tập trung của phần dân chúng thuộc quyền cai trị của chính quyền Cộng Sản. Miền Nam, phần lãnh thổ từ vĩ tuyến 17 trở xuống tới mũi Cà Mau là vùng thống thuộc chính quyền xuất phát từ thực tế quân viễn chinh chiếm đóng mà Pháp trao trả lại cho quốc gia Việt Nam, đặt dưới sự lãnh đạo của Quốc Trưởng Bảo Đại. Một cuộc tổng tuyển cử đã được dự liệu sẽ tổ chức vào năm 1956. Cuộc tổng tuyển cử này đã không diễn ra, trong khi lại có hơn một triệu người ồ ạt di cư từ Bắc vô Nam.
Trước bối cảnh đó, chúng tôi dăm ba người gốc miền Bắc, miền Trung, miền Nam, tuổi khác nhau trên dưới 30 nhưng không quá cách biệt, vì tình cờ do chiến tranh và cuộc di cư hơn một triệu người nói trên, đã gặp nhau vào một một nơi không định trước là Sài Gòn. Chúng tôi, Nguyễn Sỹ Tế, Doãn Quốc Sĩ, Trần Thanh Hiệp và Thanh Tâm Tuyền gặp nhau vì cùng hoạt động văn hóa, quen dần nhau qua mấy số báo Lửa Việt, “đồng ý cần có một tờ báo của mình để viết cho sướng tay, để may ra đóng góp được cái gì cho công việc chung” (nhận xét riêng của Thanh Tâm Tuyền). Chúng tôi nhận hợp tác với nhật báo Hòa Bình của anh Vũ Ngọc Các, làm trang Văn Nghệ hàng tuần cho tờ báo này. Nhờ đó mà chúng tôi gặp thêm bạn. Mai Thảo, người chúng tôi chưa hề quen biết, gửi đến cho chúng tôi xấp bản thảo Đêm Giã Từ Hà Nội do anh sáng tác. Gặp Mai Thảo, anh em chúng tôi, đông thêm nhiều người mới, với Quách Thoại, Thái Tuấn, Duy Thanh, Ngọc Dũng, Cung Trầm Tưởng, Hoàng Anh Tuấn, Cung Tiến, Dương Nghiễm Mậu, Tô Thùy Yên. v.v& cho ra đời tạp chí Sáng Tạo.

NV: Tạp chí Sáng Tạo phát hành tại Sài Gòn với số đầu tiên là năm 1956 và đình bản năm 1961, cùng thời điểm đó, Nhân Văn Giai Phẩm xuất hiện ở ngoài Bắc nhưng số phận ngắn ngủi hơn nhiều. Điều này có nói lên gì không, thưa luật sư?

Luật Sư Trần Thanh Hiệp: Nhân Văn Giai Phẩm ở miền Bắc đã không kéo dài được vì sự đàn áp của nhà cầm quyền Hà Nội quá khốc liệt. Còn ở miền Nam, lúc đó, không có đàn áp, bất cứ dưới hình thức nào. Những người cầm bút ở miền Nam có đủ các quyền tự do tư tưởng, tự do ngôn luận, tự do sáng tác. Tạp chí Sáng Tạo là sự thể hiện của những quyền tự do này. Những quyền tự do trời cho, tức là vào thời điểm những xiềng xích cũ bị chặt đứt chưa được xiềng xích mới thay thế. Con sông Bến Hải chia đôi đất nước thật đó, nhưng cùng lúc lại ngăn được làn sóng độc tài đỏ phương Bắc không tràn ngập phần còn lại của đất nước ở phía Nam. Bộ máy quản trị ở miền Nam thì chưa lắp ráp kịp để kiểm soát xã hội. Con người ở xã hội miền Nam lúc đó chỉ cần hái lượm hoa trái tự do như đã có sẵn trong thiên nhiên.

NV: Nhà phê bình Thụy Khuê cho rằng, tạp chí Sáng Tạo ra đời như một sự “nổi loạn,” một “chất nổ phá đổ cái cũ, tạo dựng cái mới.” Nhận định có đúng không ạ?

Luật Sư Trần Thanh Hiệp: Chữ “nổi loạn” theo tôi, nếu không được hiểu theo nghĩa nhẹ, thì có phần quá đáng vì nó đã không phản ảnh được đúng hiện tượng Sáng Tạo. Về mặt sáng tác, tuy văn phong trong văn thơ cũ đã thành nếp cố hữu, nhưng các tác phẩm trong tạp chí Sáng Tạo không phải là những sản phẩm để nổi loạn mà là những phát minh mới nhằm thay thế những sáng tác cũ đã xơ cứng, đã không còn sức sống. Như Mai Thảo đã viết: “Văn học nghệ thuật mặc nhiên không thể còn là tả chân Nguyễn Công Hoan, lãng mạn lối Thanh Châu, những khái niệm Xuân Thu, những luận đề Tự Lực... Những trào lưu cạn dòng phải nhượng bộ dứt khoát cho những ngọn triều lớn dậy thay thế.” Về mặt chính trị, những quyền tự do cơ bản trên địa hạt sáng tác không hề bị cưỡng bức hay bị tước đoạt, vậy thì không có nhu cầu bức bách phải nổi loạn. Có thể là thái độ quyết liệt của anh em Sáng Tạo chúng tôi cổ võ cho việc đổi mới văn phong đã tạo nên cảm tưởng coi tác tác phẩm của chúng tôi, dưới mắt nhà phê bình Thụy Khuê là “chất nổ phá đổ cái cũ, tạo dựng cái mới.” Chúng tôi tin rằng không dứt khoát đoạn tuyệt với cái cũ thì không thể dọn đường cho cái mới.

NV: Thưa luật sư, sau giai đoạn của Sáng Tạo năm 1961, giới cầm bút miền Nam có gì “sáng tạo” hơn “Sáng Tạo” không?

Luật Sư Trần Thanh Hiệp: Khi tự ý đình bản tạp chí Sáng Tạo vào năm 1961, chúng tôi đã sử dụng quyền “im lặng” trên một diễn đàn. Nhưng chúng tôi, mỗi người một cách khác nhau, vẫn tiếp tục biểu đạt theo hướng sáng tạo, trên nhiều diễn đàn khác. Còn những nguồn sáng tác ngoài Sáng Tạo, điều mà nhà báo Đinh Quang Anh Thái thắc mắc, theo đó “giới cầm bút miền Nam có gì sáng tạo hơn 'Sáng Tạo' không,” thì tôi cho rằng, chỉ nên đánh giá với những dè dặt cần có, về mặt văn phong nói chung. Tuy nhiên, điều tôi muốn khẳng định, mà không sợ bị chê trách là võ đoán, là, cuộc vận động làm mới văn học nghệ thuật của tạp chí Sáng Tạo đã gặp được sự quan tâm rộng rãi ở một mức độ không thấp, nếu không hẳn là rộng khắp.

NV: Cám ơn luật sư đã dành thì giờ trả lời phỏng vấn nhật báo Người Việt.


Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
03 Tháng Tư 20193:17 CH(Xem: 190)
Nhớ Tế Hanh./ Như một ngày hè xưa nhớ thương những mùa Hạ cũ.
25 Tháng Ba 201910:34 SA(Xem: 99)
Thơ của Lưu Quang Vũ, một nhà thơ quan trọng của những năm sáu mươi, bảy mươi, thế kỷ trước, người có số phận kỳ lạ, là sự kết hợp của hai khuynh hướng khác biệt.
19 Tháng Ba 20192:46 CH(Xem: 147)
Tản Đà lấy biểu tượng cho các ấn phẩm của mình là một người gánh hai đẫy sách đi bán rong. Nghề văn được ông quan niệm là một nghề mưu sinh
09 Tháng Ba 20199:26 SA(Xem: 305)
Người nữ ca sĩ từng được vinh tặng là tiếng hát vượt thời gian và không gian
26 Tháng Hai 201910:02 SA(Xem: 215)
Thấy mình một lần nữa lại mắc lỗi không nói ra lời ân cần tử tế hay một lời cám ơn giản đơn với những người mình muốn nói, khi người ấy còn ở trên cõi nhân gian này.
13 Tháng Hai 20199:55 SA(Xem: 256)
Nói tới Phan Ni Tấn người ta chỉ biết anh đàn hát, thơ thẩn. Nay bỗng dưng anh… trở mặt in ra một cuốn mà anh gọi là “tập truyện”, dày ngót nghét 200 trang, gồm tới 36 bài viết.
31 Tháng Giêng 20191:04 CH(Xem: 358)
Tin nhà thơ Nguyên Sa mất đến với tôi thật đột ngột
28 Tháng Giêng 201910:17 SA(Xem: 308)
Sự gặp gỡ giữa 2 tài năng điêu khắc Tây Ban Nha Josep Maria Subirachs và Việt Nam Lê Ngọc Huệ trong cùng một đề tài về Thiên Chúa.
12 Tháng Giêng 20196:09 SA(Xem: 423)
Debris of Debris, tiểu thuyết của Vĩnh Quyền viết bằng Anh ngữ tại Việt Nam, xuất bản tại Mỹ (ĐH Saint Benedict, Minnesota, 2009), tại Anh (Austin Macauley, London, 2014) là một cách làm mới đời sống văn học Việt Nam.
08 Tháng Giêng 20193:21 CH(Xem: 351)
Nhân ngày giỗ của ông trong Tháng Tám này, hãy bùi ngùi tìm lại ca khúc Phạm Đình Chương. Để nhớ ông, và quê hương.
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 147)
Đây không phải là một bộ lịch sử văn học.
(Xem: 118)
Theo đánh giá chủ quan của ông thì ông và các bạn thu thập được khoảng bao nhiêu phần trăm tác phẩm và tác giả Việt hải ngoại kể từ tháng 4-1975?
(Xem: 226)
Bộ sách gồm 7 cuốn khổ lớn, bìa cứng, mỗi cuốn dầy trên dưới 800tr, tổng cộng 4,900 trang
(Xem: 131)
Tôi vẫn quan niệm, tài năng của một người làm công tác sáng tạo
(Xem: 117)
“Bên Dòng Sông Kỷ Niệm”, là Album thứ tư của người nhạc sĩ kỹ tính Nguyên Bích.
(Xem: 69)
Tập thơ "em cho tôi nhé: ấu thơ mình" của thi sĩ Du Tử Lê, do nhà xuất bản Văn Học của dịch giả kiêm nhà văn Trịnh Y Thư phát hành vào trung tuần tháng tư 2019
(Xem: 318)
Thi ca lan tỏa không chỉ trong từng ngóc ngách của căn nhà ông ở
(Xem: 774)
Tôi rất cảm phục cách Thi Sĩ đặt tựa đề cho bài thơ, “đêm, treo ngược tôi: dấu chấm than!”
(Xem: 6144)
Du Tử Lê nói ông chỉ muốn im lặng. Trong phần hỏi-đáp rất ngắn dưới đây, nhà thơ Du Tử Lê có giải thích về sự im lặng của ông, với nhiều ngụ ý.
(Xem: 1375)
Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.
(Xem: 477)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 882)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 988)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 20787)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 15527)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 13191)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 16432)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 14492)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 12919)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 10876)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 10022)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 10180)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 9318)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 8905)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 10311)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 15417)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 21934)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 27591)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 19092)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 20214)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 24395)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 22226)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 18606)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
2,126,968