Từ “cách nói khác” tới “cảm nghiệm khác” trong ca khúc Trần Dạ Từ,

22 Tháng Năm 201512:00 SA(Xem: 6331)
Từ “cách nói khác” tới “cảm nghiệm khác” trong ca khúc Trần Dạ Từ,

 

(Tiếp theo kỳ trước)

Tôi không nhớ lần đầu tiên được nghe ca khúc “Ném con cho giông tố” của thi sĩ Trần Dạ Từ, cách đây đã bao năm? Chỉ nhớ, trong một buổi họp mặt ở một thính phòng lớn trên đường Beach, thành phố Westminster, khi tiếng hát Quang Tuấn mới cất lên, tôi đã nắm tay bạn tôi, bày tỏ xúc động bất ngờ của mình:

trandatudtl-1-2011--100-content-content

Em có lũ con thơ bị quê hương ruồng bỏ

Từ bóng tối hận thù. Em nghiến răng

Ném con vào giông tố…”

Tiếng hát Quang Tuấn càng lúc, càng đẩy cảm xúc tôi đến đỉnh cao chót vót của bi kịch đất nước mà, những người vợ, những đứa con miền Nam phải gánh chịu, khi chồng, cha họ biệt tăm nơi những trại giam cay nghiệt từ Nam ra Bắc.

Trong tôi, câu hỏi cay đắng bật lên: Nếu không có hơn mười năm tù đầy, liệu ông có thể cho chúng ta ca khúc “Ném con cho giông tố” - - Một ca khúc, như tôi biết, chưa từng có trong lịch sử tân nhạc thế giới:

Giông tố giông tố ngoài khơi xa

Ta gửi ngươi. Ta gửi ngươi con ta

Xương thịt ta. Tâm hồn ta. Hy vọng ta

.

“Giông tố giông tố ngoài khơi xa

Giông tố giông tố ngoài khơi xa

Như niềm tin tự do, từ quê hương mịt mù…”

 

Nhưng, sau đó, khi xúc động lắng xuống, tôi lại thấy, trong thảm kịch tháng Tư – 1975, chúng ta không chỉ có một tù nhân Trần Dạ Từ. Chúng ta có hàng triệu người tù của thời thế xấp, ngửa như Trần Dạ Từ. Trong số đó, chúng ta cũng có những người tù nổi tiếng như Doãn Quốc Sỹ, như Nguyễn Sĩ Tế, như Như Phong, như Tô Thùy Yên, như Nguyễn Hải Chí… Trong số đó, có những người tù bị giam cầm tù dài lâu hơn Trần Dạ Từ. Có những người tù nằm “cát-xô” nhiều ngày tháng hơn Trần Dạ Từ…Thí dụ nhà văn nổi tiếng Thảo Trường, một trong mười mấy người tù có trên 17 năm địa ngục – Ông được coi là người đóng cửa nhà tù. Nhưng khi được trả tự do, thì, đâu phải vì thế Thảo Trường đã cho bạn đọc của ông một hay nhiều ca khúc! Thảo Trường, những năm tháng được tự do nơi quê người, vẫn gửi tới những người yêu mến tài năng ông, những trang văn xuôi nghẹn ngào tính người, khoắng, sâu nhân bản… Nhưng tuyệt nhiên, ông không cho chúng ta một ca khúc, như “Ném con cho giông tố”. Thảo Trường cũng không cho chúng ta:

“Lòng ta ở với người

Người thật thà bị lừa dối

Người trung trinh bị phản bội

Người tín nghĩa bị bỏ rơi

Người vô tội bị săn đuổi

Người ngây thơ bị vùi dập

Người ơi đây lòng tôi sôi sục bài hát

.

Bài hát lòng tôi ở với người

Người thân giam ngục tối

Người xác vất bể khơi

Người trôi dạt bên trời

Người mẹ góa con côi

Người đêm đêm mòn mỏi

Và bài hát lòng tôi còn ở mãi bên người…”

(Trích ca khúc “Lòng Ta ở với người”, Trần Dạ Từ, trại tù Gia Trung, 1977)

Vì thế, câu hỏi lớn đến và ở lại với tôi dài lâu là: Từ đâu? Tại sao chúng ta lại có thể có một Trần Dạ Từ, nhạc sĩ? Sau khi văn chương miền Nam 20 năm, đã đem đến cho chúng ta một Trần Dạ Từ / Lê Hạ Vĩnh, thi sĩ mà, cố thi sĩ Hồ Đình Phương, từ giữa thập niên 1950, đã không ngần ngại gọi họ Lê là “thần đồng thi ca?”

Câu hỏi của tôi, chỉ được trả lời thỏa đáng, khi biết, ngay tự những năm 15, 16 tuổi, họ Lê đã được đài phát thành mời phụ trách một chương trình âm nhạc. Ở vai trò người thực hiện chương trình, thành tích to lớn, họa hiếm đã xẩy ra: Ông là người đầu tiên và duy nhất, tính tới hôm nay, thực hiện liên tục 300 chương trình chủ đề nhạc Phạm Duy. Sự kiện này, cho tôi đi tới kết luận, chủng tử âm nhạc nơi Trần Dạ Từ đã được cấy, gieo tự những ngày niên thiếu. Chính sự kiện này, làm thành sự khác biệt giữa người tù, thi sĩ Trần Dạ Từ với những người tù văn hữu khác của ông.

.

Tôi nghĩ, chúng ta sẽ dễ dàng đồng ý với nhau khi xét nguyên nghĩa cụm từ “thi ca” trong cách nói của tiếng Việt, để thấy rằng thơ và nhạc, tựa như hai mặt của một đồng tiền VHNT. Phải chăng, vì thế, khi hoàn cảnh tù đầy, để tồn tại, nó buộc thi sĩ của chúng ta phải tìm vào mặt bên kia của đồng tiền VHNT: Mặt âm nhạc (ghi lại bằng trí nhớ), thì, Trần Dạ Từ / Lê Hạ Vĩnh, không chỉ đi tiếp con đường tìm cho ca khúc của ông những “cách nói khác” (vốn là sở đắc ông có được ngay từ những ngày đầu làm thơ) - - Mà, ông còn cho ca khúc của mình, những cách nhìn hay “cảm nghiệm khác”.

Tôi thường dùng cụm từ “cách nói khác” cho thi ca, hiểu theo nghĩa đó là khả năng liên-tưởng (thought-connection) của nhà thơ khi quan sát vũ trụ hay thế giới sự vật… Nhưng cách gì thì liên-tưởng vẫn nằm trong giới hạn về sự so sánh riêng của nhà thơ trước cảnh giới trực diện. Nhà thơ chỉ thực sự lớn, theo tôi, khi ông / bà ta bước khỏi phạm trù liên tưởng, để vào phạm trù khác: Phạm trù tư tưởng, mang tính nhân bản. Từ đó, mở được cánh ngôi nhà chung: Ngôi nhà nhân loại. Tôi muốn gọi đó là “cảm nghiệm khác”. 

Khởi tự “cảm nghiệm khác”, những ai dõi theo những ca khúc mang tên Trần Dạ Từ / Lê Hạ Vĩnh, từ đĩa nhạc đầu tiên “Nụ cười trăm năm”, hẳn cảm được, trong nhạc của ông, có những cảm nhận chưa từng có trong lịch sử ca khúc Việt Nam non một thế kỷ.

Tính chất “cảm nghiệm khác”, trong ca từ của họ Lê, qua hai đĩa nhạc mới “Gội đầu” “Bay”, ngày càng thêm đậm nét, khi ông viết:

“Gội đầu. Gội đầu thôi. Gội đầu thôi

Bê bết lâu rồi. Ơi cái đầu xấu xí

Cay cú, cuồng si.

 

Gội đầu. Gội đầu đi. Tử biệt. Sinh ly.

Gội đầu bằng bão tố. Gội đầu bằng nắng lửa

Ơi cái đầu bể dâu…”

(Trích “Gội đầu” – Ca khúc Trần Dạ Từ)

Ở đây, ngoài sự kiện lần đầu tiên, họ Lê đem được vào ca khúc việc làm tầm thường nhàm chán, hàng ngày, không một chút lãng mạn, thơ mộng… Ông còn cho thấy tính “cảm nghiệm” nhân sinh. Cảm nghiệm mọi bi kịch con người dành cho nhau, luôn khởi đi tự cái… đầu (nguồn gốc tư duy):

“Gội đầu mà gội đầu. Gội cái dầu chua lè.

Gội cái đầu cay sè. Gội sạch nhé

Gội cho ngày sau nhìn ra nhau…”

“Nhìn ra nhau” hay hãy nhận ra đồng loại, hãy nhận ra ruột thịt mình - - Dù cho, cuối cùng chỉ là một “mái đầu tuyết sương”:

Gội đầu thật sạch, đứng bên đường

Một mình trơ trụi, cây bạch dương

Mặc cho gió vò mãi mái tóc

Vò mãi. Vò mãi niềm sót thương

 

Vò mãi. Vò mãi. Ơi mái đầu tuyết sương.” 

((Trích “Gội đầu” – Ca khúc Trần Dạ Từ)

.

Với tôi, thành quả “Ơi mái đầu tuyết sương”, là một đìu hiu lớn của tâm thái thi sĩ. Nó cho tôi liên tưởng tới sức phấn đấu của con người trước mọi khó khăn, nghịch cảnh qua bộ xương cá marlin mà, cuối cùng, Hemingway có được trong truyện “Ngư ông và biển cả” (tác phẩm từng được trao giải Nobel văn chương) thì, ở “Gội đầu” của Trần Dạ Từ, chính là phẩm giá mang tính nhân quần giữa con người với con người vậy. 

Du Tử Lê,

(Còn tiếp một kỳ)

 

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
10 Tháng Chín 202112:00 SA(Xem: 6113)
Nhu cầu tìm về với đồng hương máu mủ, với ruột thịt nguồn cội, vẫn là một nhu cầu thiêng liêng không thể phủ nhận.
09 Tháng Chín 202112:00 SA(Xem: 4489)
Theo họa sĩ Phạm Tăng thì, từ tế-bào đầu tiên là cái tôi nguyên thủy, ông đi dần tới sự tập hợp của hàng triệu tế bào tuần tự nẩy sinh,
08 Tháng Chín 202112:00 SA(Xem: 4228)
Đó là một số ghi nhận của các tác giả về thế giới tạo hình của danh họa Phạm Tăng
07 Tháng Chín 202112:00 SA(Xem: 4852)
Tôi không ngoa ngôn đâu, tôi tự hào là người đầu tiên mở được con đường để người xem tranh có thể tham dự vào bức tranh của tôi…
06 Tháng Chín 202112:00 SA(Xem: 4054)
Bầu trời Paris xám, tiếp tục nôn thốc những trận mưa nặng hạt hơn và, gió cũng giận dữ, ghim trong lòng nó nhiều hơn những mũi kim rét, buốt, khi chúng tôi trở lại trạm xe buýt ở quảng trường Bonneuil Sur-Marne.
05 Tháng Chín 202112:00 SA(Xem: 6056)
Người đàn ông xuất hiện, chắn ngang khung cửa hẹp đó, là họa sĩ Phạm Tăn
18 Tháng Bảy 202112:00 SA(Xem: 13165)
Có thể nhiều người quên rằng trước khi trở thành họa sĩ nổi tiếng, có tranh được trưng bày tại nhiều bảo tàng viện quốc tế, họ Lê vốn là một nhà thơ.
14 Tháng Bảy 202112:00 SA(Xem: 19891)
Một trong những cây bút nữ, khiến chúng ta phải nghiêng mình, trân trọng trước tài năng, đó là Bùi Bích Hà, truyện ngắn.
30 Tháng Năm 20219:17 SA(Xem: 3278)
Nhạc phẩm đầu tiên ông sáng tác lúc mới 13 tuổi là bài ‘Mẹ Tôi’,
30 Tháng Năm 202112:00 SA(Xem: 13423)
Ông là một nhà văn nổi tiếng của miền Nam. Tuy nhiên, những người biết ông qua chương trình phát thanh “Nhạc chủ đề” (trên đài Saigon, cùng với nhạc sĩ Vũ Thành An), lại nhiều hơn, những người biết ông qua văn chương. (Còn Tiếp)
Du Tử Lê Thơ Toàn Tập/ Trọn bộ 4 tập, trên 2000 trang
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 6113)
Nhu cầu tìm về với đồng hương máu mủ, với ruột thịt nguồn cội, vẫn là một nhu cầu thiêng liêng không thể phủ nhận.
(Xem: 4489)
Theo họa sĩ Phạm Tăng thì, từ tế-bào đầu tiên là cái tôi nguyên thủy, ông đi dần tới sự tập hợp của hàng triệu tế bào tuần tự nẩy sinh,
(Xem: 4228)
Đó là một số ghi nhận của các tác giả về thế giới tạo hình của danh họa Phạm Tăng
(Xem: 4852)
Tôi không ngoa ngôn đâu, tôi tự hào là người đầu tiên mở được con đường để người xem tranh có thể tham dự vào bức tranh của tôi…
(Xem: 4054)
Bầu trời Paris xám, tiếp tục nôn thốc những trận mưa nặng hạt hơn và, gió cũng giận dữ, ghim trong lòng nó nhiều hơn những mũi kim rét, buốt, khi chúng tôi trở lại trạm xe buýt ở quảng trường Bonneuil Sur-Marne.
(Xem: 9533)
"Anh Mai Thảo có lần vừa cười vừa bảo tôi bằng một giọng điệu rất Mai Thảo rằng: 'thơ tình của hắn như thế mới là thơ tình chứ!
(Xem: 4192)
Cách gì, thì Bố con mình cũng sẽ không đi Ambulance với nhau một lần nào nữa!
(Xem: 105)
Hai năm rồi, kể từ ngày bà viết lên hai chữ “về trời” để báo với cỏ cây, nhân thế, rằng, ông đã tạm biệt chỗ “nhân gian không thể hiểu,”
(Xem: 55)
Việc gì em phải khóc than?/ Hồi chuông/ Tiếng mõ/ Hương trầm thoảng bay…
(Xem: 12915)
Chúng tôi quen anh vào cuối năm 1972. Bạn tôi đem anh về
(Xem: 13471)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 3290)
Nhưng, khi em về nhà ngày hôm nay, thì bố của em, đã không còn.
(Xem: 3763)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 4320)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 4261)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 24271)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 18609)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 16264)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 19602)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 17494)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 15983)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 13660)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 12655)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 12770)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 11918)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 11519)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 18595)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 25690)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 30492)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 21836)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 23728)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 26770)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 25983)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 22001)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
2,883,106