Phạm Ngọc Lư, “ai trong muôn dặm không về nữa”? (Kỳ cuối - 05)

17 Tháng Bảy 201611:47 SA(Xem: 675)
Phạm Ngọc Lư, “ai trong muôn dặm không về nữa”? (Kỳ cuối - 05)

 

Du tử Lê.

(Tiếp theo và hết)

Trong năm 1972, Phạm Ngọc Lư không chỉ có “Biên cương hành” mà, ông còn có thêm bài “Cố lý hành”.

Tôi không biết bài nào sáng tác trước, bài nào sau? Chỉ thấy, họ Phạm vẫn dùng kỹ thuật lung-khởi cho phần “intro.” “Cố lý hành”:

Chiều chết đuối trên sông ngờm ngợp

Nước đua chen đớp bọt nắng tàn

Đò qua sông đìu hiu bến đợi

Buồn rút lên bờ cây khai quang

Mây đổ xù lông như chó ốm

Trời bôi nhòe mặt ngóng đêm sang

Thôn ổ tiêu sơ gầy khói bếp

Đồng không mốc thếch lạnh tro tàn” (Nđd)

Trong 8 câu mở đầu “Cố lý hành”, với tôi, ba câu:

Mây đổ xù lông như chó ốm / Trời bôi nhòa mặt ngón đêm sang” và “Đồng không mốc thếch lạnh tro tàn”, là bai câu thơ vừa đẹp về phương diện liên-tưởng, lại vừa gần nhất với phong vị “hành”.

Nhìn chung, “Cố lý hành” vẫn là tâm cảnh của một cá nhân (thi sĩ) trong đời thường, như bất cứ một cá nhân bình thường nào khác - - Hiểu theo nghĩa tác giả không mượn… “hành” để ký thác, ca thán tâm cảnh thất chí của kẽ sĩ sinh bất phùng thời: Mộng lớn không thành! Đời còn cũng sớm cạn kiệt nghĩa sống!!!

Ở phân đoạn kế tiếp, Phạm vẫn chờ đợi người đọc chia sẻ với ông, cái thân thế chênh chao, thất lạc của một cá nhân nhỏ bé trước không gian và thời gian. Phạm vẫn muốn được đất trời “cố thổ”, nhận ra tấm lòng gắn bó thao thiết với nơi chốn của ông; dù thời thế nhiễu nhương, tao loạn đã ném ông (chiếc lá bị bứt khỏi cành), tán lạc cùng trời cuối đất:

Mười năm chưa lạ mặt xóm làng”

Câu thơ phản ảnh truyền thống “cóc chết ba năm còn quay đầu về núi” của người Việt Nam. Nhưng “cố thổ” lại quay lưng, xua đuổi ông. Tựa chiến tranh, thảm kịch đã…“đoạn bào”, cắt áo, chia tay với chính máu mủ, thịt xương mình:

Sao phên giậu nghiêng đầu câm nín

Rơm rạ làm thinh chẳng hỏi han

Cổng khép rào vây vườn cỏ dại

Tường xiêu mái rách bóng nhà hoang

Ngõ vắng bàn chân như hụt đất

Tre già đang kể chuyện chôn măng…” (Nđd).

Tôi vẫn nghĩ, một trong những di-truyền-tính của nhân loại là tính tìm về, từ khởi thủy của loài người. Đó là nhu cầu (thói quen) tìm về hang ổ của tổ tiên chúng ta, thời còn ăn lông ở lỗ. Họ phải tìm về nơi chốn tự đó đã ra đi, trước khi trời sụp tối - - Hầu ngăn ngừa sự lạc đường, mất dấu (?) Cũng như để bảo vệ mạng sống trước mọi đe dọa của thú dữ, tai ương (?)

Có dễ vì thế mà lịch sử thi ca cũng như âm nhạc, tính tới hôm nay, đã cho chúng ta khá nhiều sáng tác cảm động chung quanh chủ đề này.

Tôi muốn nói, mỗi thời kỳ VHTN, lại cho chúng ta những rung cảm phản ảnh đặc tính từng giai đoạn lịch sử mà, con người đã kinh qua!

Cụ thể, ở thời kỳ chiến tranh miền Nam, 20 năm, bản năng tìm về qua thơ Phạm Ngọc Lư không còn là hình ảnh: “Về đây nhìn mây nước bơ vơ / về đây nhìn cây lá xác xơ / Về đây mong tìm bóng chiều mơ / Mong tìm mái tranh chờ / Mong tìm thấy người xưa …” như trong ca khúc “Ngày Về” của Châu Kỳ. Hoặc “Ngày Trở Về” của Phạm Duy với hình ảnh: “Mẹ lần mò, ra trước ao nắm áo người xưa ngỡ trong giấc mơ / Tiếc rằng ta, đôi mắt đã lòa vì quá đợi chờ …”


Mà là:

Tre già đang kể chuyện chôn măng…”

Hoặc:

Đâu bóng mẹ già sau khung cửa

Và những người em mặt trái soan

Đâu bóng chị hiền như hoa cỏ

Bên luống cà xanh liếp cải vàng !

Đất đá thở ra mùi u uất

Bốn bề hun hút rợn màu tang

Ai chết quanh đây mà cú rúc

Mà cơn gió lạnh réo hồn oan

Ai trong muôn dặm không về nữa

Cố lý mười năm mộng bẽ bàng…”

(Phạm Ngọc Lư, “Cố lý hành”)

Tôi không biết, có phải “Cố lý hành” tự thân, chẳng những đã không có cho nó cái khẩu khí của tráng sĩ muốn “đội đá vá trời”, mà lại có khá nhiều những ẩn dụ, nhân cách hóa, liên tưởng mới mẻ… đã giới hạn cảm nhận của người đọc, khi họ không “thấy có mình” trong văn bản (?)

Nhưng cách gì thì thơ Phạm Ngọc Lư, dù đã gần nửa thế kỷ trôi qua, hôm nay, vẫn còn được một số người tìm đọc. Điển hình, nhà văn Đỗ Trường ở Leipzig (Đức quốc), trong một bài viết ghi tháng 6 năm 2015, có đoạn:

“… Nếu được phép đi tìm những khuôn mặt cho văn học miền Nam còn ở lại trong nước, chắc chắn thi sĩ tôi nghĩ đến trước nhất phải là Phạm Ngọc Lư. Tuy viết không nhiều, nhưng cốt cách Con Người cũng như hồn vía văn thơ của ông trong một cái xã hội dối trá lọc lừa, không phải ai cũng giữ được.

Nhà thơ Phạm Ngọc Lư sinh năm 1946 tại một làng nhỏ vùng duyên hải thuộc huyện Phú Vang tỉnh Thừa Thiên cách thành phố Huế khoảng 30 cây số về hướng Đông Nam, trong một gia đình thuần nông. Ngay từ thuở ấu thơ Phạm Ngọc Lư đã được cha và người bác truyền dạy chữ Hán. Ông là cựu học sinh Quốc Học, sinh viên Viện Hán học và Đại học Văn Khoa Huế. Sau khi tốt nghiệp sư phạm Qui Nhơn, ông về dạy học ở Tuy Hòa. Năm sau, 1968, ông bị (được?) động viên nhập ngũ khóa 5/68 Sĩ quan trừ bị Thủ Đức. Chỉ một thời gian ngắn tập luyện ở quân trường, ông lại được biệt phái trở về ngành giáo dục. Nhưng sau năm 1975, ông bỏ nghề. Từ đây, hoàn cảnh, xã hội đã đẩy Phạm Ngọc Lư phiêu bạt nhiều nơi, có những lúc cuộc sống, tâm hồn tuyệt vọng, tưởng chừng ông đã đoạn tuyệt với thi ca. Nhưng rồi chính nó lại là điểm tựa, giúp ông vượt qua những đắng cay, tủi nhục ấy. Và Đà Nẵng mới là nơi hội tụ, điểm dừng chân cuối, không chỉ riêng ông, mà còn của nhiều thi nhân lỡ bước khác.

Phạm Ngọc Lư xuất hiện trên thi đàn rất sớm. Từ năm 17 tuổi (1963) ông bắt đầu tập viết và vài ba năm sau đó đã có thơ và truyện đăng trên các báo, nguyệt san: Nghệ Thuật, Văn, Khởi Hành, Bách Khoa, Ý Thức, Tuổi Ngọc… Thơ Phạm Ngọc Lư mang đậm chất cổ thi và sử dụng nhiều điển tích cũng như từ ngữ Hán Việt. Do vậy, thơ ông cổ kính sang trọng, nhưng khi đọc lên tưởng chừng rất dễ vỡ.

Quả, khi đọc, nghiên cứu Phạm Ngọc Lư, đôi khi ta bắt gặp một vài thủ pháp nghệ thuật sử dụng hình ảnh, câu từ khá tương đồng với cố thi sĩ Vũ Hoàng Chương. Bởi, có lẽ hai thi sĩ đều có điểm chung, học chữ Hán và có nền tảng cổ văn khá vững, ngay từ thuở thiếu thời chăng? Tuy là vậy, nhưng tư tưởng, hồn vía trong thơ lại có những khúc rẽ rất khác nhau.

Sinh ra và lớn lên trong giai đoạn đất nước không có một ngày bình yên, do vậy Phạm Ngọc Lư thấm được nỗi đau và sự mất mát trong chiến tranh và nỗi thống khổ sau cuộc chiến. Là nhà giáo, không phải cầm súng nơi chiến trường, nhưng với ngòi bút của mình, người thi sĩ trẻ ấy đã bóc trần sự thật của chiến tranh. Có thể nói, Biên Cương Hành là một trong những bài thơ hay nhất viết về chiến tranh, không chỉ của thi ca miền Nam, mà cho cả nền thi ca đất Việt. Đa số những bài viết về đề tài chiến tranh, hay cổ động chiến tranh thường có giá trị nhất thời. Nhưng Biên Cương Hành lại có sức sống dẻo dai và sự lan tỏa mạnh mẽ, bởi ngoài sự thật tàn khốc của chiến tranh, nó còn chứa đựng giá trị nghệ thuật cao…” (6).

Tôi chọn kết thúc loạt bài về thơ Phạm Ngọc Lư bằng vài trích đoạn ngắn, từ bài viết dài, công phu của nhà văn Đỗ Trường, đề cập tới nhiều khía cạnh thi ca Phạm Ngọc Lư, gồm luôn cả phần tiểu sử, tôi cho là tương đối đầy đủ nhất về tác giả này.

_________

Chú thích:

(6): Nguồn: danlambaovn.blogspot.com

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
12 Tháng Năm 20189:41 SA(Xem: 87)
Với nhiều bạn bè, dù là thân thuộc, Lê Châu vẫn là niềm bí ẩn lớn lao giữa cơn gió bụi của thời đại.
18 Tháng Tư 20183:25 CH(Xem: 2539)
Tình yêu thám hiểm những bí mật của con người. Không ở đâu người ta có thể hạnh phúc hơn hay tuyệt vọng hơn, hèn yếu hơn hay cao cả hơn, như trong tình yêu.
17 Tháng Tư 201812:19 CH(Xem: 346)
Thấm thoát tính tới nay - Năm 2005 – đã vừa một nửa thế kỷ qua rồi. Anh em Sáng Tạo chúng tôi nay chỉ còn: Nguyễn Sỹ Tế, Doãn Quốc Sỹ, Thanh Tâm Tuyền và họa sĩ Duy Thanh.
14 Tháng Tư 201810:10 SA(Xem: 253)
Khu lều bạt Thăng Long, nơi tạm trú sinh viên Hà Nội di cư nằm ngay trung tâm thành phố trên đất Khám Lớn Sài Gòn cũ tháo dẹp.
09 Tháng Tư 20189:28 SA(Xem: 120)
Qua tập bút kí này các bạn sẽ thưởng thức những thông tin để đời mà các nhân vật và sự kiện đã đóng góp qua tài chuyển hóa của tác giả Đinh Quang Anh Thái.
02 Tháng Tư 201812:50 CH(Xem: 325)
Huyền Chi là ai? Ít thông tin trên mạng cho biết cô là một cô gái phụ mẹ bán vải ở chợ Bến Thành. Cơ duyên nào khiến bài thơ của cô được nhạc sĩ danh tiếng Phạm Duy phổ nhạc?
28 Tháng Ba 20189:57 SA(Xem: 168)
Cung Trầm Tưởng là một trong những tên tuổi lớn trên văn đàn thi ca Việt Nam.
13 Tháng Ba 20189:23 SA(Xem: 152)
Đọc thơ Hồ Minh Tâm giống như lạc vào một thế giới mà lí trí trở nên mù lòa, vì vậy, muốn cảm hãy để lí trí tạm thời thoái lui.
24 Tháng Hai 201810:29 SA(Xem: 252)
Nhà thơ Vương Tân và thế hệ ông, sanh ra và lớn lên như thế nào, chúng ta có thể đọc trong thơ, trong văn, trong phỏng vấn ông.
10 Tháng Hai 20189:23 SA(Xem: 264)
Cho tới nay, Trường Sa Hành là bài thơ về biển đảo hay nhất của Việt Nam. Nó ví như một viên minh châu đang chiếu lóng lánh giữa lòng dân tộc. Không cớ gì người Việt đọc Trường Sa Hành mà lại không giữ được Trường Sa.
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 92)
ở truyện ngắn cuối cùng tập truyện của mình, Đinh Phụng Tiến đã hiển lộng khả năng dựng truyện, làm chảy nước mắt người đọc một-cách-tài-ba-trong-nhói-đau-từng-khúc-ruột của cá nhân ông, trước nhất?!?
(Xem: 105)
Thời đại ngày nay là thời đại của ba dòng thác cách mạng. Từ châu Á, châu Phi đến châu Mỹ la-tinh đang sôi sục tiến lên chủ nghĩa xã hội. Cái dạ dày bỏ qua mọi xu thế tất yếu này mà đòi được ăn đủ… "
(Xem: 134)
.Khi đọc tới dòng chữ cuối cùng của tác phẩm, được tác giả đặt tên là 'Hồi kết không có hậu', tôi chợt nhận ra 9 truyện ngắn trước đó, sự thực chính là 9… 'hồi' chứ không phải 9 truyện ngắn mà, 'hồi' nào cũng là 'hồi kết không…có hậu!'.
(Xem: 215)
Gấp lại tập “Ký” dầy 200 trang của họ Đinh, tôi cũng thấy tôi muốn ngỏ lời cảm ơn tác giả.
(Xem: 362)
Tôi nghĩ, thật hạnh phúc cho những độc giả của Đinh Quang Anh Thái qua tác phẩm “Ký”,
(Xem: 11703)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
(Xem: 914)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
(Xem: 5747)
“Ngay sau khi gặp ông, tôi đã bước sang “chặng đường ngỡ ngàng.” Không ngỡ ngàng sao được khi mà đứng bên ông
(Xem: 1272)
DU TỬ LÊ cũng là một nhân vật đặc biệt. Nhỏ hơn họ Trịnh vài tuổi. Gốc gác Phủ Lý, Hà Nam. Sống ở Hà Nội, trước khi theo gia đình di cư vào Nam.
(Xem: 9831)
nhà văn, nhà thơ Du Tử Lê là một trong những thi sỹ có khá nhiều bài thơ được phổ nhạc kể từ những năm trước 1975 đến nay
(Xem: 71)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 227)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 19994)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 14864)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 12377)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 15527)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 13659)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 12152)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 10193)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 9471)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 9550)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 8793)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 8421)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 9529)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 14814)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 21056)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 26983)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 18449)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 19562)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 23831)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 21462)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 17948)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
1,811,717