LÊ MINH HÀ - Muốn Nói Về Một Người

26 Tháng Hai 20206:16 SA(Xem: 1207)
LÊ MINH HÀ - Muốn Nói Về Một Người

Đã gặp, đã mặt nhìn tận mặt tay cầm tận tay hai mươi năm trước, đúng hai mươi năm trước, một lần duy nhất, rồi thôi. Du Tử Lê.

Cứ nghĩ trái đất này cũng nhỏ anh Lê ạ, và người tài thì không có tuổi, em vẫn còn kịp lớn thêm cho những lần hội ngộ sau.

Khi quyết định chọn cho mình một quê nhà nữa, tôi chưa biết gì nhiều về nông nỗi của rất nhiều người Việt khác đã đi những con đường khác để xa quê hương, nhưng tôi đã chạm được ngay vào nỗi tuyệt vọng trong một lời trăng trối "khi tôi chết hãy đem tôi ra biển.“ Du Tử Lê.

Du Tử Lê, tới Mỹ lần thứ hai trên một con tàu chiến, đã hai năm, đủ để hội nhập và an nhiên ở xứ sở người ta vẫn bảo là đáng sống nhất thế giới. Du Tử Lê, ở Mỹ, ba mươi hai tuổi, dặn thế gian:

khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
và nhớ đừng vuốt mắt cho tôi,

Tôi, ba mươi hai tuổi, đọc lần đâu câu này. Tôi sẽ không nói về ẩn dụ chưa từng thấy trong thơ Việt, ẩn dụ về một linh hồn muốn được chết – không - nhắm - mắt, muốn nhận chịu tiếp những đọa đày lịch sử cùng quê hương. Tôi muốn kể sự thật: tôi bàng hoàng.

Thơ ca Việt thời hiện đại không chỉ có một Du Tử Lê. Nhưng, ngẫu nhiên, một phần tư thế kỉ trước, ở quê người có ba người thơ làm tôi chấn động, với chỉ một câu. Cao Tần:

sàn gác trọ những tâm hồn bão nổi
những hào hùng uất hận gối lên nhau
kẻ thức tỉnh ngu ngơ nhìn nắng mới
ta làm gì cho hết nửa đời sau?

Chưa bao giờ chết đủ trên quê hương – sao đã mượn quê người kí thác“, của một nhà văn trẻ viết truyện ngắn rất hay nhưng rất không may đi sớm và lại có ông em tài danh Trần Vũ nên ít được nhớ. Và, Du Tử Lê: "Khi tôi chết hãy đem tôi ra biển“. Tuyệt vọng. Xót xa. Những ai ra đi chỉ vì áo cơm sẽ khó cảm được thơ này. Đấy là thơ của những kẻ từng ngày sống giản dị nhất cũng trở thành kí ức. Với tôi, có kí ức, nghĩa là không biết quên. Quên được là may mắn, nhưng quên cũng là một phản xạ tự vệ của những người vô trách nhiệm trước cuộc đời này.

Lần gặp Du Tử Lê đó tôi còn may mắn biết ba tài danh của miền Nam một thuở: giọng ca Lê Uyên, nhạc sĩ – ca sĩ Từ Công Phụng, nhạc sĩ Vũ Thành An.

Cả ba là ba nỗi bất ngờ. Lê Uyên, đã già, giọng vẫn đầy nội lực và kịch tính mà Thanh Lam, trong nước, trẻ trung hơn rất nhiều, nổi tiếng về chất giọng đầy nội lực chưa chắc đã hơn. Vũ Thành An, cao lớn, thư thái, không hề biết đã làm tôi hiểu vì sao ông viết "khóc cho vơi đi những nhục hình...“ lúc chưa kinh qua mười ba năm tù đày và bây giờ là người giúp việc của Chúa. Từ Công Phụng, người Chăm, lịch lãm kiểu một người Hà Nội không phải của thời tôi, làm tôi tiếc: giá Hà Nội những năm tháng ấy không chỉ có một cõi đi về Trịnh Công Sơn mà thêm Từ Công Phụng, sau nắng nhỏ, buổi chiều, hàng cây, cuối phố.

Du Tử Lê là một bất ngờ lớn hơn: ông biết tôi.

May mắn, chữ bao giờ cũng náo động một mình, người viết bao giờ cũng im lặng sau nhạc sĩ, ca sĩ, và vì thế, tôi với ông có cả một buổi tối chuyện trò.

Chúng tôi không nói với nhau về văn chương. Dĩ nhiên. Tôi không thấy nhiều nhà văn nhà thơ thật sự nói về chữ nghĩa khi gặp mặt.

Chúng tôi nói về một thành phố ở rất xa mà từ đó chúng tôi đã ra đi: Hà Nội, về phố Huế – nơi đã từng có một khoảng bị xóa sổ bởi một vệt bom của không lực Mỹ. Khoảng phố đó có nhà của mấy đứa bạn học cùng tôi. Lúc đó Du Tử Lê chưa về lại được và tôi không biết ở phố đó có còn ngôi nhà của tuổi thơ ông?

Du Tử Lê kể cho tôi nghe một mặc cảm tuổi thơ: bàn tay thừa một ngón. Ngẫu nhiên: tôi cũng có một bàn tay sáu ngón, và chúng tôi cùng cười: đấy chắc là dấu hiệu tài năng chưa được công nhận, và tôi bảo anh thì khác, anh là một tài danh và anh có hẳn hai bàn tay khác đời. Giờ nghe vợ ông – chị Hạnh Tuyền - nói, mới biết Du Tử Lê nói phóng lên để đùa tôi. Tôi cũng đùa với ông thế thôi, tôi rất tự biết mình: tôi không là tài danh, tôi chỉ là người đọc của Du Tử Lê, nhưng khi biết tới mặc cảm ấn định tuổi thơ của ông như đã ấn định tuổi thơ của chính mình, đọc ông, tôi có cảm giác tôi hiểu ông cách khác. Không như Du Tử Lê trên sân khấu kia qua giọng hát, qua sự được phổ nhạc, phải nói là rất hay, nhưng ca từ là những tiếp nối của một cắt dán lại Du Tử Lê, và chưa đủ.

Khi đọc một cuốn tiểu thuyết xứng đáng là tiểu thuyết, người ta được sống qua nhiều tâm trạng, nhiều cuộc đời, người ta được sống qua lịch sử, một lịch sử không gồm nguyên nhân diễn biến, không gồm cứ liệu, con số, không gồm những thắng những thua. Lịch sử qua văn chương phải là lịch sử phận người, lịch sử hồn người. Đọc Du Tử Lê, thơ, chỉ thơ, có đầy đủ cảm giác đó, và lạ lùng: tất cả xoay quanh đúng một cuộc đời, của một con người, nhỏ nhẹ từ giọng nói tới hình hài.

Có phải mặc cảm tuổi nhỏ vì cái sự thêm thừa lại thành khiếm khuyết kia đã theo thời gian phát triển thành một thứ mẫn cảm đặc biệt trước nhân thế, trước tình yêu, thù hận, với một và nhiều người, với cả giống nòi. Ca khúc phổ nhạc thơ ông, "Trên ngọn tình sầu“, "Mắt lệ cho người“, “Khúc thụy du“ tuyệt hay nhưng vì thế dễ khiến người nghe tưởng Du Tử Lê chỉ là thế, chỉ biết yêu thôi, đắm đuối, tuyệt vọng. Nghe, sẽ biết cả nửa thế kỉ trước trước khi có một Mỹ Tâm tóc nâu môi trầm thì âm nhạc Việt Nam đã có "môi trầm“ Du Tử Lê ấm rền qua giọng Từ Công Phụng. Nghe, sẽ thấy lần nào lòng cũng se mình "Ngày nắng hạ khi không mà trở rét… Em ở đó bờ sông còn ấm cát – Con sóng tình vỗ mãi một âm quên.“ "Em ở đó bờ sông còn ấm cát con sóng tình vỗ mãi một âm quên“ mà không hiểu sao nhiều người lại tầm thường hóa thành "Em ở đó bờ sông còn ẩm cát con sóng tình vỗ mãi một âm quen“.

Phải "ấm“ mà vẫn mãi "quên“ ở  "Trên ngọn tình sầu“, phải "theo những cánh rong cưu mang niềm đau“ chứ không phải "những cánh rong rêu mang niềm đau“ qua "Mắt lệ cho người“ thì mới ra cái tình tri kỉ giữa thơ và nhạc, giữa nhà thơ và nhạc sĩ, mới thật là Du Tử Lê. Đọc và đọc, luôn bất ngờ vì những hình ảnh thật hơn cả thật nhưng chỉ có thể thấy được qua một cách nhìn: "bầy sẻ cũ hom hem chiều ngói xám...“, "những đứa con trai dài và buồn như lá cây...“ Thơ ấy, Du Tử Lê viết trong những ngày đang chiến. Giọng thơ ấy, điệu thơ ấy, những năm tháng từ 1957 tới 1974 người đọc ở một nửa nước thiết tha, ở nửa nước kia, nơi thơ và nhạc là "đường ra trận mùa này đẹp lắm“ người đọc chưa hề biết tới. Bây giờ, sau 40 năm được coi là hòa bình, đôi khi tôi tự hỏi nếu khi lớn lên chúng tôi đã biết và có quyền yêu những Du Tử Lê, Thanh Tâm Tuyền, Tô Thùy Yên thì liệu cuộc chiến sẽ kết thúc theo cách nào? "Nối vòng tay lớn“ của Trịnh Công Sơn sẽ thành hoan ca thật sự chứ không phải mãi mãi là tiếng gọi?

Người đọc tiếng Việt bây giờ nam cũng như bắc, trong nước cũng như ngoài nước, trẻ và già đều quen với tên Du Tử Lê, Du Tử Lê thơ chứ không phải chỉ là Du Tử Lê người làm lời cho những ca khúc tuyệt đẹp trong âm nhạc Việt Nam thời hiện đại của những Anh Bằng, Từ Công Phụng... Khi ông ra đi, tôi đọc thấy trên Fb của rất nhiều bè bạn đang sống ở Việt Nam một câu thơ của ông "chỉ nhớ người thôi đủ hết đời.“ Họ đang nhớ ai? Người – là chàng Du Tử họ Lê, hay đang cùng ông nhớ những "người“ nào khác? Tôi không có trong tay thơ Du Tử Lê in lại ở Việt Nam, không biết ông được in lại những gì? Thơ tình chăng? Hay quá! Nhưng Du Tử Lê không phải là thi nhân chuyên trị thơ tình, và ngay cả thơ tình của họ Lê, cũng phải được đọc trong nỗi đau thời thế. "Khúc thụy du“ chẳng hạn, tình thật đấy, người thật đấy, nhưng nếu chỉ nghe phổ nhạc, thoát li khỏi môi trường xúc cảm là năm 1968 và cuộc công cán kinh hoàng của Du Tử Lê, sẽ khó tìm được những âm vọng thống thiết đằng sau nỗi xót "hãy nói về cuộc đời – khi tôi không còn nữa“ và những "vì sao“ và "vì sao“. Cùng với nhà thơ, mỗi người đọc đều bơ vơ trước điệp trùng câu hỏi phải tự đặt ra cho mình.

Thế nên, theo Du Tử Lê suốt toàn tập cả ngàn trang, từ 1957 tới 1993, thấm tình yêu đau đớn và đắm đuối người thơ gửi cho một người, nhiều người, nhiều nhất là gửi cho chính bản thân mình – TÔI - thấm những cô đơn tuyệt vọng, thấm cả nỗi cô độc bình thản của ông, tôi lại trở về với Tuyên ngôn "Tôi còn tiếng nói – Tôi còn linh hồn – Tôi còn dĩ vãng – Tôi còn quê hương – Tôi còn lịch sử – Tôi còn là tôi – Một trời khốn khổ – Việt Nam – Ơi Việt Nam.“ (Du Tử Lê – Toàn tập tập 1)

Người đã từng tưởng vĩnh viễn chia biệt với quê nhà, đã trăng trối khi còn đang rất trẻ rất khoẻ "khi tôi chết hãy đưa tôi ra biển“, cuối cùng đã trở lại được đất Việt. Nơi đó, ông từng biết, từng viết "không thể xóa hận thù – bằng máu người xối chảy“ (1969), và suốt đời Du Tử Lê đã cần mẫn xóa, bằng thơ.


Berlin. 11. 2019
Lê Minh Hà

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
08 Tháng Tám 202012:12 CH(Xem: 46)
Du Tử Lê tên thật là Lê Cự Phách. Tên sao người vậy. Anh đã sống và viết đến những giây phút cuối cùng.
31 Tháng Bảy 20206:07 SA(Xem: 1270)
Nói như Orchid Lâm Quỳnh, không có cái gọi là “better place” cho bố, vì bố đã rất ấm áp, bình an trong ngôi nhà đó. Thiên đàng ở đâu thì kệ nó chớ!
19 Tháng Bảy 20204:05 CH(Xem: 132)
Hôm 13-8-2016, Du Tử Lê từ Mỹ trở về Huế, xứ sở mà nhà thơ đã có dịp nhiều lần ghé đến trong hàng chục năm trước.
11 Tháng Bảy 202011:58 SA(Xem: 2818)
Hiếm có cây bút nào sung mãn như Du Tử Lê khi ở tuổi 75 ông vẫn bền bỉ viết, viết và viết. Khảo cứu, phê bình, tiểu luận, bút ký... và đương nhiên thơ, bởi đó là ký hiệu nhận biết ông - một nhà thơ.
30 Tháng Sáu 202010:34 SA(Xem: 2981)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
05 Tháng Sáu 20202:46 CH(Xem: 260)
Khi ông thành danh thì tôi mới chỉ là đứa trẻ sơ sinh.
29 Tháng Hai 20209:36 SA(Xem: 1288)
Du Tử Lê là một trong những nhà thơ có nhiều tác phẩm được phổ nhạc được công chúng yêu chuộng.
22 Tháng Giêng 202011:26 SA(Xem: 1110)
Tôi nghĩ ông là kẻ biết tìm hạnh phúc. Tìm cho đến hơi thở cuối cùng cuộc đời mình.
18 Tháng Mười Hai 20195:37 SA(Xem: 1420)
Nhiều người một thời phố cổ chùa Cầu, nay Bolsa Little Saigon giờ đây, có lẽ đã thấm buồn hơn, hiu hắt hơn vì vừa mất đi một hình bóng thân quen.
10 Tháng Mười Hai 20192:46 CH(Xem: 1365)
Qua bảy thất của anh rồi! Hôm nay chắc anh đã biết anh lên trời rồi TP nhỉ? 💦
Du Tử Lê Thơ Toàn Tập/ Trọn bộ 4 tập, trên 2000 trang
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 1821)
Khi gặp Bùi Xuân Phái, thấy nhau, chúng tôi cùng bùi ngùi. Chúng tôi không nói được với nhau một lời nào!.! chỉ nhìn nhau. Mặc cho những giọt mắt già nua, hiếm hoi, lặng lẽ chảy…
(Xem: 15036)
dutule.com: Chúng tôi đăng lại, bài Du Tử Lê viết về bạn mình, nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng, như món quà muộn, mừng Sinh Nhật anh.
(Xem: 9138)
Nhìn lại toàn cảnh 20 năm văn học, nghệ thuật miền Nam
(Xem: 404)
Trần Thanh Hiệp ghi nhận rằng “lịch sử” thơ Tự Do ở Việt Nam, đã chào đời khoảng cuối thập niên 1920, đầu thập niên 1930.
(Xem: 6435)
họ không chỉ là những viên gạch lót đường mà họ còn là những con én lẻ loi, tin rằng trong hoàn cảnh nào thì, mùa xuân rồi cũng sẽ tới.
(Xem: 42)
Du Tử Lê tên thật là Lê Cự Phách. Tên sao người vậy. Anh đã sống và viết đến những giây phút cuối cùng.
(Xem: 1270)
Nói như Orchid Lâm Quỳnh, không có cái gọi là “better place” cho bố, vì bố đã rất ấm áp, bình an trong ngôi nhà đó. Thiên đàng ở đâu thì kệ nó chớ!
(Xem: 132)
Hôm 13-8-2016, Du Tử Lê từ Mỹ trở về Huế, xứ sở mà nhà thơ đã có dịp nhiều lần ghé đến trong hàng chục năm trước.
(Xem: 2818)
Hiếm có cây bút nào sung mãn như Du Tử Lê khi ở tuổi 75 ông vẫn bền bỉ viết, viết và viết. Khảo cứu, phê bình, tiểu luận, bút ký... và đương nhiên thơ, bởi đó là ký hiệu nhận biết ông - một nhà thơ.
(Xem: 2981)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
(Xem: 11806)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 1181)
Nhưng, khi em về nhà ngày hôm nay, thì bố của em, đã không còn.
(Xem: 2266)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 2699)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 2624)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 22496)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 16967)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 14693)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 17955)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 15909)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 14477)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 12282)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 11225)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 11337)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 10572)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 10268)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 17015)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 23830)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 28860)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 20358)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 21663)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 25447)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 24295)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 20509)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
2,622,599