HÀ ĐÌNH NGUYÊN - Vĩnh Biệt "Di Sản Sống" Của Âm Nhạc Dân Tộc Việt Nam

08 Tháng Giêng 20213:00 CH(Xem: 2184)
HÀ ĐÌNH NGUYÊN - Vĩnh Biệt "Di Sản Sống" Của Âm Nhạc Dân Tộc Việt Nam
Nhạc sư: Henry Nguyễn Vĩnh Bảo
Sinh ngày 19.8.1918
Từ trần lúc 18h50 ngày 7.1.2021, đại thọ 104 tuổi.
***

Có thể nói trong các nghệ sĩ Việt Nam, không ai được đại thọ như nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo (104 tuổi). Không chỉ có vậy, khi đã hơn 100 tuổi ông vẫn hòa đàn với các môn sinh hoặc ngồi vào dàn vi tính dạy đàn trực tuyến cho người nước ngoài...

Tôi nhớ cách đây 25 năm (1996), sau khi dẫn tôi đến thăm thầy giáo-nhạc sư Nguyễn Hữu Ba lúc đó đã ốm liệt giường, cô Phạm Thúy Hoan nói “Cô còn một người thầy nữa, vị thầy này dù tuổi đã cao nhưng vẫn rất tráng kiện minh mẫn”. Rồi cô đưa tôi đến một căn nhà nằm trong con hẻm đường Bùi Hữu Nghĩa (gần chợ Bà Chiểu, Bình Thạnh). Ấn tượng đầu tiên khi tôi gặp nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo là cái cốt cách “tiên phong đạo cốt” của ông: Mái tóc dài bạc phơ, nụ cười đôn hậu, phong thái đĩnh đạc, khoan thai... Mới gặp lần đầu, tôi lại là kẻ hậu bối vậy mà ông cho tôi ngồi kề bên để... đàm đạo. Với ngón đàn tranh lả lướt bậc thầy, ông “nhấn nhá” cho tôi nghe 3 bản Hòn Vọng Phu của Lê Thương. Thỉnh thoảng ông ngưng đàn để nói chuyện về âm nhạc cổ truyền, về nhân tình thế thái, chuyện “Tái ông mất ngựa”, luật nhân quả, trả-vay, được-mất ở đời... Người nghe không khỏi bị cuốn hút vào lối nói chuyện hóm hỉnh, rất có duyên của ông. Từ đó, tôi trở thành người thân của gia đình ông.

Ôm đàn đi giang hồ, học với 200 người thầy

Nguyễn Vĩnh Bảo sinh năm 1918 tại làng Mỹ Trà, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp) trong một gia đình rất yêu thích đờn ca tài tử. 5 tuổi đã biết chơi đờn kìm, đờn cò. 10 tuổi biết chơi tất cả các loại nhạc cụ dân tộc (trừ sáo, tiêu...) Ông kể: “Tôi học đờn với thầy Hai Lòng (Vĩnh Long), Sáu Tý, Năm Nghĩa (Trà Ôn), nhưng tôi từng thụ giáo dễ đến... 200 ông thầy, hễ nghe tiếng người nào có ngón đàn tuyệt hay thì dù ở tận nơi đâu trong cái xứ Nam Bộ này tôi cũng tìm tới, trước là giao lưu, sau là “học lỏm” – nhờ đó tôi được đánh giá nổi trội hơn cả ở các ngón đờn tranh, đờn kìm, đờn gáo... Không chỉ ôm đờn đi giang hồ ở Nam Bộ mà ông còn phiêu lưu tận xứ Chùa Tháp. Ở đó (Phnom Penh, Campuchia) vào năm 1937, trong một buổi kéo đàn cò phục vụ bà con Việt kiều, bất ngờ có một anh chàng đạp xích lô ngồi nghe một hồi rồi đến bên chiếc xích lô của mình, rút ra cây đàn cò cùng song tấu với ông. Đó là một kỷ niệm làm ông nhớ đời.

Năm 1935, ông sáng chế ra dây Tỳ và dây Xề trên cây đàn gáo. Năm 20 tuổi (1938) ông được hãng dĩa BEKA mời đàn cho cô Ba Thiệt (chị của cô Năm Cần Thơ) ca. Năm 1955, ông cải tiến cây đàn tranh 16 từ dây thành đàn 17, 19 và 21 dây rất tiện lợi để có thể đờn các loại “hơi, điệu” mà không cần phải sửa dây, kéo nhạn. Cây đàn tranh này đã được chấp nhận, các tiệm đóng đàn cũng theo khuôn mẫu của ông. Từ đó cây đàn tranh 16 dây không còn được sử dụng tại Việt Nam đến tận ngày nay.

Vang danh nhạc sư quốc tế

Năm 1955, Trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn được thành lập và Nguyễn Vĩnh Bảo được mời dạy đàn tranh kiêm Trưởng ban Cổ nhạc miền Nam cho tới năm 1964. Nhờ vào khả năng ngoại ngữ (Anh, Pháp...) ông đã được mời đi diễn thuyết và trình tấu âm nhạc dân tộc Việt Nam ở nhiều nơi trên thế giới: Sigapore (1963), Nhật (1969), Pháp (1972)... Đặc biệt, Đại học Illinois (Mỹ) đã mời ông với tư cách “giáo sư biệt thỉnh” dạy đàn tranh trong những năm 1970-1972... Năm 1998 - dù đã 80 tuổi, ông vẫn được Ban Giám hiệu trường Collette (thuộc Tổng lãnh sự Pháp) mời dạy nhạc cổ truyền Việt nam cho con em người Pháp. Có thể nói, nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo là một trong những người tiên phong trong việc dạy đàn cho người nước ngoài qua phương pháp hàm thụ. Từ những năm 1960 đến 2004, ông đã ghi âm tiếng đàn vào băng cassette gởi ra nước ngoài qua đường bưu điện. Sau này những học trò của ông đã trang bị cho thầy dàn máy vi-tính, Mp3, máy in, máy scanner để ông chuyển sang dạy trực tuyến (online) cho học trò nước ngoài. Cho tới lúc (97 tuổi) nhạc sư Vĩnh Bảo vẫn tiếp tục dạy đờn trên mạng internet cho một số người Việt hay ngoại quốc (Pháp, Bỉ, Hà Lan, Thụy Sĩ, Hoa Kỳ…) Trong số học trò người nước ngoài của ông có nhạc sĩ nhạc đồng quê người Mỹ Stephen Steve Addis ở Michigan (học ông từ năm 1967) và 4 tiến sĩ âm nhạc do ông hướng dẫn luận án như: John Paul Trainor (năm 1977), Alexander Cannon (2007) - 2 người này đều là giảng viên âm nhạc của Đại học Michigan. Tất cả họ vẫn thường xuyên giữ liên lạc với ông cùng với nhà âm nhạc học GS Jean Christophe Maillard và GS Trần Quang Hải (đều ở Pháp) để trao đổi kiến thức âm nhạc. Cho nên, không kể các học trò trong nước, các môn sinh “quốc tế” của ông cũng rất nhiều và “đa quốc tịch.”

Tình bạn với Giáo sư Trần Văn Khê

Năm 1972, GS.TS Trần Văn Khê và nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo đã thực hiện cho Ocora (Radio-France) một đĩa nhạc Tài tử Nam Bộ. Đĩa này đã khiến cho UNESCO chú ý và cơ quan này đã mời 2 người thực hiện thêm đĩa Collection UNESCO (Musical Sources, hãng Philips của Hà Lan sản xuất) với Trần Văn Khê (đàn tỳ bà), Nguyễn Vĩnh Bảo (đàn tranh) hòa tấu các bản Bình Bán, Kim Tiền, Tây Thi, Cổ Bản. Riêng nhạc sư Nguyển Vĩnh Bảo còn độc tấu đàn tranh các bản Nam Xuân, Nam Ai, Đảo Ngũ Cung và Tứ Đại Oán. Phải chăng sự kiện này là những viên gạch để 42 năm sau, UNESCO công nhận Đờn ca tài tử là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại? Tiếng đàn tranh của nhạc sư Nguyển Vĩnh Bảo đã in đậm trong trí nhớ của GS.TS Trần Văn Khê, nên hơn 20 năm trước đây, ông Khê từng phát biểu tại Hà Lan: “Chưa từng nghe ngón đàn tranh nào hay hơn ngón đàn của nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo: phong phú, bay bướm, sâu sắc. Nếu ngày nào đó nhạc sư Nguyển Vĩnh Bảo mất đi thì thế giới sẽ mất đi tiếng đàn liêu trai, phù thủy độc nhứt vô nhị…”, và ông đã xưng tụng nhạc sư Nguyển Vĩnh Bảo là “Đệ nhứt danh cầm”.

Vậy mà, GS Trần Văn Khê, thua ông 3 tuổi (sinh 1921) lại mất trước ông hơn 5 năm (2015). Ngày GS Khê mất, ông Nguyễn Vĩnh Bảo ôm cây đàn tranh đên bên quan tài của bạn, gảy lên những khúc đoạn trường, ai oán như Bá Nha khóc Tử Kỳ, khiến người nghe không ai cầm nổi nước mắt...

Cách đây khoảng hơn 5 năm, ông được tôn vinh: TT NTD tặng Bằng khen “đã có thành tích bảo tồn, phát huy nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ - Góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc “ (tháng 10/2014), Giải thưởng Phan Chu Trinh (tháng 3/2015)... Người viết gọi điện thoại chúc mừng ông, ông bảo: “Qua điện thoại, chỉ nghe giọng là tui biết chú em liền. Mấy ngày nay, rất nhiều báo và đài xin phỏng vấn, tui từ chối hết. Nhưng với chú em là chỗ thân tình, cứ lại chơi…” Ông đón tôi, tay bắt mặt mừng và đưa lên trên lầu. Nhìn một ông già bước thoăn thoắt lên các bậc cầu thang, tôi không tin nổi ông đã… 98 tuổi ! Ông khoe chẳng những đi đứng vững vàng, tinh thần minh mẩn, tai còn thính lắm, tay chưa run… Rồi ông thủ thỉ: “đã 40 năm nay tui sống ẩn dật với câu “ai biết ta chăng hỡi biết. Có biết cùng chăng, ta chỉ biết ta”. Bây giờ vào tuổi 98 này, lợi-danh chỉ là giấc mộng”.

Rồi khi thấy mình đã có thể “cưỡi hạc vân du” ông âm thầm rời bỏ Sài Gòn hoa lệ về quê (Cao Lãnh) sống nốt quãng đời còn lại. Dù ông rất khiêm tốn nhưng chúng tôi xin trích nhận xét của một tờ báo nước ngoài về ông: “Nguyễn Vĩnh Bảo là một trong số những nhạc sĩ hiếm hoi còn lại của lối đàn ứng tấu, ứng tác... Ở Việt Nam chưa bao giờ có một nhạc sĩ truyền thống vừa là giáo sư giảng dạy âm nhạc, vừa là nhạc sĩ trình tấu, vừa là nhà nghiên cứu, vừa là nghệ nhân đóng đàn như vậy”. (Tạp chí The World of Music tháng 3-4/1977)

Xin vĩnh biệt ông – một “di sản sống” của âm nhạc cổ truyền nay đã rời xa...
H.Đ.N
Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
19 Tháng Tám 20229:38 SA(Xem: 15)
Nhạc sĩ Nguyễn Thiện Tơ - tác giả bài "Giáo đường im bóng" - mất ngày 18 Tháng Tám, 2022 vì tuổi già, thọ 101 tuổi.
24 Tháng Bảy 20229:34 SA(Xem: 380)
Giáo Sư Nguyễn Xuân Vinh, cựu tư lệnh Không Quân Việt Nam Cộng Hoà, qua đời ở tuổi 92
07 Tháng Sáu 20225:33 CH(Xem: 414)
Ông mất lúc 6 giờ 15 phút ngày 4.6.2022 tại Viện dưỡng lão Bình Mỹ, Củ Chi, TP.HCM, hỏa táng tại Bình Hưng Hòa cùng ngày.
04 Tháng Sáu 20222:43 CH(Xem: 415)
Ông từ trần ngày 10 Tháng Năm, 2022 tại Los Angeles, California, Hoa Kỳ. Hưởng thọ 83 tuổi.
15 Tháng Ba 20228:40 SA(Xem: 917)
Nhà văn Văn Quang qua đời ngày 15 Tháng Ba, 2022
26 Tháng Hai 20225:11 SA(Xem: 943)
Nhà văn Huy Phương, qua đời lúc 4 giờ chiều Thứ Sáu, 25 Tháng Hai, tại nhà riêng ở thành phố Anaheim.
25 Tháng Mười Hai 20212:29 CH(Xem: 890)
Nhà thơ Tôn Nữ Hỷ Khương tên đầy đủ là Công Tằng Tôn Nữ Hỷ Khương, sinh năm 1935 tại Vỹ Dạ - Huế, là ái nữ của nhà thơ nổi tiếng Ưng Bình Thúc Giạ Thị.
23 Tháng Mười 202110:51 SA(Xem: 1285)
Lê Văn, phát thanh viên kỳ cựu của ban Việt ngữ Đài Tiếng nói Hoa Kỳ với giọng nói thân thuộc với hàng triệu thính giả Việt Nam suốt nhiều thập niên, qua đời ngày thứ Bảy, 23 tháng 10, thọ 84 tuổi.
21 Tháng Mười 20211:21 CH(Xem: 979)
Thời gian như ngựa chạy tên bay. Thoáng chốc, TQBT đã hai mươi tuổi.
13 Tháng Mười 20218:23 SA(Xem: 1071)
Nhà văn Trương Đạm Thủy mất ở tuổi 81 sau năm ngày điều trị Covid-19 tại Bệnh viện dã chiến quận Tân Bình, tối 12 Tháng Mười, 2021.
Du Tử Lê Thơ Toàn Tập/ Trọn bộ 4 tập, trên 2000 trang
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-360-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 15133)
Năm 2007, nhờ công lao và sự hy sinh trời biển (theo tôi,) của nhà văn và, cũng là nhà thơ Trần Hoài Thư
(Xem: 14060)
Có thể nhiều người quên rằng trước khi trở thành họa sĩ nổi tiếng, có tranh được trưng bày tại nhiều bảo tàng viện quốc tế, họ Lê vốn là một nhà thơ.
(Xem: 12229)
Trong lịch sử tân nhạc Việt, dường như không có một nhạc sĩ nào nổi tiếng ngay với sáng tác đầu tay, ở tuổi niên thiếu, khi chỉ mới 14, 15 tuổi, như trường hợp Cung Tiến
(Xem: 30862)
Bài thơ đầu tiên (?) của Tô Thùy Yên được giới thiệu trên Sáng Tạo, gây tiếng vang lớn và, dư âm của nó, kéo dài nhiều năm sau, là “Cánh đồng con ngựa chuyến tàu” viết tháng 4 năm 1956.
(Xem: 424)
Nhưng tôi vẫn yêu (yêu lắm,) việc làm của bạn. Bởi vì, với tôi, tự thân đời sống bạn tôi, đã là một trường khúc
(Xem: 84)
Có phải chính vì lòng nhân ái, tính nhân văn của một nhà thơ lớn mà cả trong tác phẩm và nhân cách ngoài đời của họ càng làm cho chúng ta kính yêu và ngưỡng mộ.
(Xem: 161)
Ra hải ngoại ngay từ 1975, cho đến nay ông là tay bút cựu trào hiếm hoi vẫn còn viết, viết hay cho đến ngày tháng chót.
(Xem: 212)
Tôi cười. Đúng là dutule! Rõ ràng nhà thơ đã tự “chẩn đoán” ra cái bệnh của thơ mình.
(Xem: 14070)
Tôi là người lúc nào cũng ao ước rằng cộng đồng Việt Nam ở hải ngoại của chúng ta mỗi ngày một trù phú trên mọi phương diện,
(Xem: 7421)
Đầu mùa Dã quỳ nở năm nay, Du Tử Lê lặng lẽ trở lại Pleiku, miền đất mà ông đã gửi gắm một thời thanh niên của mình ở đấy.
(Xem: 14934)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 4374)
Nhưng, khi em về nhà ngày hôm nay, thì bố của em, đã không còn.
(Xem: 4720)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 5269)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 5288)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 25634)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 19671)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 17202)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 20700)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 18454)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 17211)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 14693)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 13861)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 13981)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 12851)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 12472)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 19604)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 26836)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 31558)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 22941)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 24941)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 27759)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 27271)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 22921)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
841,818