PHẠM HIỀN MÂY - Người Đi Là Cả Hồn Tôi Mất

I. BÀI THƠ NHỮNG GIỌT LỆ CỦA HÀN MẶC TỬ

Hàn Mặc Tử viết bài thơ Những Giọt Lệ sau khi nàng Mộng Cầm lên xe hoa. Đây vốn là một mối tình đẹp, mối tình khắc cốt ghi tâm, nhưng không tiến triển được. Bà Mộng Cầm thì không được gia đình mình ủng hộ. Còn Hàn Mặc Tử, khi vừa chớm yêu Mộng Cầm, cũng là lúc, ông biết mình đã mắc phải căn bệnh trầm kha.

Bài thơ là tiếng khóc đau đớn, là tâm trạng tuyệt vọng, là nỗi xót xa tột cùng, là tiếng lòng bi thương, trong cảm giác cô đơn vô hạn, của một người, tiễn người mình yêu đi lập gia đình.

NHỮNG GIỌT LỆ

(Thơ Điên - Đau Thương 1937)

Trong đó, hai câu thơ:

Được xem là hai câu thơ trác tuyệt, không chỉ đối với thơ của Hàn Mặc Tử, mà còn là đối với cả dòng Thơ Mới của những năm 1932-1945!

II. NGƯỜI ĐI MỘT NỬA HỒN TÔI MẤT

Ở câu “người đi một nửa hồn tôi mất” này, Hàn Mặc Tử không chỉ thú nhận thực trạng của mối quan hệ giữa ông và bà Mộng Cầm, mà ông còn mượn phép so sánh để khẳng định một cách quyết liệt giá trị của “người” với “một nửa hồn tôi”.

“Người”, được Hàn Mặc Tử đặt ngang với “một nửa hồn tôi”, và “đi”, được đặt ngang với “mất”.

“Người đi” bằng với “một nửa hồn tôi mất”.

Nghĩa là, “người” bằng với tất cả. Nghĩa là, “người” bằng với nguồn vui. Nghĩa là, “người” bằng với sự sống.

Nghĩa là, trên cõi đời này, chẳng gì giá trị bằng “người”, chẳng gì có thể so sánh với “người”.

“Người đi”, tạo thành một hẫng hụt mênh mông, khiến tác giả như rơi vào một khoảng trống lớn lao, như đột nhiên vắng bặt sinh khí, vắng bặt hơi thở. Vắng và trống trải, quạnh hiu đến mức, tưởng như một nửa trái tim mình, một nửa tâm hồn mình, cũng đã chết lịm theo bước người đi tự bao giờ.

“Đi” ở đây, chớ nên hiểu theo nghĩa gò bó, đóng khung, là chết, là chấm dứt cuộc đời. Hãy hiểu nó như chính nó, nghĩa là như thị, như vậy.

“Đi”, là cất bước. “Đi”, là bắt đầu một hành trình (một hành trình để về chăng?). “Đi”, là không còn ở vị trí vừa mới trước đó.

Đi đâu ư? Ai lại hỏi thế bao giờ, đối với tác giả bài thơ. Đi là đi, chớ còn đi đâu nữa. Đi, là chia ly. Đi, là xa cách. Đi, là bắt đầu cho chuỗi nhớ nhung dằng dặc và chẳng biết khi nào mới được thôi.

Đi, là bắt đầu cho cả đôi bên, những ngày dài như đêm, những đêm dài như ngày, hoang mang, buồn tênh, hắt hiu, lạnh lùng, đơn chiếc!

III. MỘT NỬA HỒN TÔI BỖNG DẠI KHỜ

Dại khờ là gì? Dại khờ có phải là ngu ngu ngơ ngơ, như nhạc sĩ Lê Vũ từng viết không:

(Hiu Hắt Đời Nhau)

Xin thưa là không.

Dại khờ như con nai ư? Không, nai thời nay khôn quá trời quá đất luôn ấy chớ. Dại khờ như tánh cách khi này khi khác ư? Không, dại khờ thế thì tuổi gì mà sánh nổi với dại khờ trong thơ của ông Hàn Mặc Tử, khi người ông yêu, Mộng Cầm, cất bước ra đi.

Dại khờ ở đây, là một cách viết, để bài thơ được trở nên trữ tình, được nên thơ thêm. Chớ trên thực tế, hồn mà đã mất đi một nửa rồi, nửa còn lại, ích chi?

Vô dụng. Nửa còn lại vô dụng.

Nên có sống, thì cũng chỉ là sống trong lắt lay, thoi thóp.

Chợt nhớ, ông Nguyễn Du, trong Truyện Kiều, viết:

Vầng trăng tròn vốn là vầng trăng của trọn vẹn, của sum họp, của đoàn viên. Còn vầng trăng mà bị chia làm hai, mỗi người giữ nửa mảnh, mảnh sắc nhọn ấy, cứa vào tim, thì làm sao vui, làm sao hạnh phúc đặng?

Mà nếu mỗi người, có gắng níu, có gắng giữ chặt lấy nửa mảnh của mình, thì cũng chỉ là đang giữ vô cùng một nỗi sầu đau, héo úa.

Lại nhớ, trong bài thơ Một Nửa Trăng, Hàn Mặc Tử cũng từng viết:

Quả là một bậc kỳ nhân, kỳ tài hiếm có, sáng rực giữa bầu trời văn học nước nhà ngàn sao mờ nhạt.

Là tôi đang nói đến nhà thơ Hàn Mặc Tử.

Hôm nay có một nửa trăng thôi, là ông ấy muốn nói đến chính mình, chớ còn ai vào đây nữa. Hàn Mặc Tử là một nửa trăng còn sót lại, sau khi người cất bước ra đi. Nửa vầng trăng kia, người ra đi ấy đã mang theo mất rồi. Và, nửa trăng tác giả còn ôm đây, nghe như cũng muốn vỡ vụn, lả tả rụng rơi theo.

Rụng rơi theo bước chân người.

Đầy thương nhớ.

Những vụn vỡ ấy, sau hành động “cắn” của người, chính là từ tim Hàn Mặc Tử, là từ hồn Hàn Mặc Tử đó.

Ai gây nên đông đoài? Ai làm cho đôi bờ xa cách? Người ư? Không, nhứt định là không. Hàn Mặc Tử ư? Càng không thể nào như thế. Hay ông trời? Ôi, nào đâu phải.

Chỉ gió thôi. Gió đêm lạnh, gió ngày cũng lạnh. Gió đẩy người đi, gió xô Hàn ở lại. Gió làm buốt giá người hôm bãi bể. Gió làm héo hon Mặc Tử buổi nương dâu.

Gió làm nên tội buổi chia phôi!

IV. NGƯỜI ĐI, LÀ CẢ HỒN TÔI MẤT

Với tôi, tình yêu nam nữ, không chỉ đơn giản là nhân quả, nợ duyên, còn duyên thì bên nhau, hết nợ thì lìa nhau.

Tôi xem tình yêu nam nữ là lẽ đương nhiên, lẽ hiển nhiên, là Pháp, là Đạo, của cõi sống này. Dẫu rất nhiều sầu đau và khốn đốn, nhưng cũng không ai có thể phủ nhận, sự tốt đẹp mà tình yêu từng mang lại cho con người, sự cần thiết của tình yêu trong đời sống của cõi nhân gian.

Anh và em, như trời và đất, như ngày và đêm, như dương và âm. Vắng một trong hai yếu tố hợp thành trên, sao sự sống này có thể hoàn thiện, có thể trọn vẹn và tiếp nối được.

Dẫu biết cõi ta bà vô thường, nghĩa là, mọi thứ, ngay cả tình yêu, cũng chỉ là khoảnh khắc, cũng chỉ là chớp mắt, chỉ là một đơn vị thời gian bé nhỏ tiếp nối lần lượt trong sinh tử, tử sinh của kiếp người, thì với tôi, tình yêu vẫn luôn luôn cần thiết.

Tình yêu ngang bằng sinh mệnh.

Tôi nâng niu tình yêu, tôi trân trọng tình yêu, và tôi nguyện với lòng mình, không để phung phí tình yêu của tôi, dù chỉ một sát-na.

Hôm qua, tôi mới viết về ca khúc Tìm Nhau của Phạm Duy, và lấy câu tuyệt tác “tìm nhau như thiên cổ tìm ngàn thu” làm nhan đề cho bài viết của tôi.

Thì hôm nay, tôi xin mượn hình ảnh “thiên cổ” của Phạm Duy, tức là ngàn xưa, rất lâu đời, để gán vào hình ảnh “người đi” của Hàn Mặc Tử. Rồi tôi lại gán hình ảnh “một nửa hồn tôi” của Hàn Mặc Tử, vào hình ảnh “ngàn thu” của Phạm Duy, tức là mãi mãi, muôn niên.

Người đi, hình ảnh ấy khắc khảm vào một nửa hồn tôi, muôn đời muôn kiếp. Và cùng với một nửa hồn tôi, người đi, sẽ cùng nhau vào thiên thu, vào ngàn năm, vĩnh viễn.

Nãy giờ, là tôi đang nói về nhà thơ Hàn Mặc Tử thôi. Chớ còn với tôi, tôi khác.

Với tôi, người đi, không chỉ mang theo một nửa, mà là nguyên vẹn cả hồn tôi.

Người đi, là cả hồn tôi mất… !