PHẠM HIỀN MÂY - Nguyễn Đình Toàn - Đứng Giữa Trời Không Khóc Mộng Thiên Đường!

I. LỆ RƠI LẤP MẤY TUỔI TÔI, MẤY TUỔI XA NGƯỜI

Một trong những chủ đề lớn nhất từ trước tới nay và từ đông sang tây, của văn chương, thơ ca, hội họa, âm nhạc, chính là chủ đề về tình yêu đôi lứa.

Mà tình yêu đôi lứa thì thường buồn.

Nỗi buồn trong tình yêu của những thế hệ trước đây, với nhiều lý do khác nhau, thường là nỗi buồn của những lặng lẽ, thu vén, nén chặt, quay vào, cam chịu. Càng buồn thì lại càng đào sâu, chôn kín. Còn nỗi buồn của người trẻ ngày nay, họ khác lắm, họ có nhu cầu được chủ động nói ra, giải tỏa. Họ muốn được thẳng thắn, đối diện, bộc lộ và bày tỏ. Họ không thích và cho là phi lý, khi phải chịu đựng, dằn vặt, giày vò hay ray rứt, một mình.

Lời trong nhạc phẩm Tình Khúc Thứ Nhất của Nguyễn Đình Toàn dưới đây là một minh họa rất rõ cho cái gọi là nỗi buồn trong tình yêu của những người thuộc thế hệ cũ: lãng mạn, thanh cao nhưng đầy bi kịch và ám ảnh, của thế kỷ hai mươi và qua một phần của thế kỷ hai mươi mốt.

II. TÌNH KHÚC THỨ NHẤT

Nếu ai đó cho rằng, Tình Khúc Thứ Nhất là một tuyệt phẩm, tôi nghĩ, cũng chẳng gì quá lời, một tuyệt phẩm của Vũ Thành An, tất nhiên. Và trong đó, công đóng góp rất nhiều, chính là lời của bài hát, một lời hát rất đậm chất thơ, một lời hát rất màu khói sương, thần thoại.

Không có phần lời trau chuốt được viết bởi thi sĩ Nguyễn Đình Toàn, thì ca khúc chắc cũng khó lòng mang lại ấn tượng cho khán thính giả, chắc cũng khó lòng để luôn ở vị trí là Tình Khúc Thứ Nhất trong suốt hơn sáu mươi năm qua như vậy.

Tình Khúc Thứ Nhất, đối với tôi mà nói, thì lời nhạc giàu chất văn học của Nguyễn Đình Toàn, được tôi thích hơn giai điệu, dẫu rằng giai điệu của nó, do nhạc sĩ Vũ Thành An soạn, cũng rất hay.

II.1. TÌNH VUI THEO GIÓ MÂY TRÔI, Ý SẦU MƯA XUỐNG ĐỜI

Trong đời này, có cái gọi là tình yêu không? Thưa, có chớ. Trong đời này, có cái gọi là niềm vui không? Thưa, có luôn, chắc chắn. Có thì là có rồi. Có thiệt. Không giả. Nhưng ngắn lắm. Nhưng phút chốc. Nó đến rất nhanh và đi cũng rất vội. Vội đến mức, người trong cuộc chưa kịp cảm nhận ra hạnh phúc, niềm vui do tình yêu mang lại, thì tình đã theo gió mây mà trôi, mà vụt bay rồi.

Đang lúc tình yêu, niềm vui, trôi đi nhanh chóng đến mức không kịp nhận ra ấy, thì ngay lập tức, là nỗi sầu kéo đến, đổ ập xuống đời. Sầu không đi bằng hai chân từ tốn như người. Sầu cũng không bò chậm rì như loài sên ốc. Sầu dai dẳng như mưa. Mưa rất nặng hạt. Sầu như bão. Bão rất to. Sầu như giông. Giông rất lớn.

Sầu như lệ. Lệ lấp tôi. Tôi bao tuổi, lệ cũng sẽ cố vượt lên mà lấp cho bằng hết. Lấp bằng hết tuổi tôi. Lấp bằng hết nỗi tôi, lúc phải xa người.

Ngày em đón nhận tình yêu anh mang cho, ngày ấy em ngỡ mình, bước lên ngai, đăng quang ngôi vị hoàng hậu, hoàng hậu của lòng anh, mãi mãi, từ đây. Nào dè, một hôm, những mảnh vàng son từ quần là áo lụa em, từ những chạm khắc lấp lánh sắc phù hoa vây chung quanh em, bị một cơn gió lớn bất ngờ kéo đến, làm chúng bay lả tả.

Gió thổi cả ngai vàng em. Gió thổi cả anh đi. Gió vùi em vào tiếc nuối khói hương. Khói hương trầm nghi ngút. Tất cả, trong chốc lát, bỗng biến mất, không còn gì. Em chỉ có thể cố gắng giữ lấy chút hy vọng nhỏ nhoi sau cùng trong em, lúc ấy: mong tìm ra được phút sum vầy năm xưa trong làn khói hương sầu muộn.

Dẫu em đã mơ hồ nhận ra: yêu là sầu đau, yêu là chia ly, yêu là mất mát.

Dẫu em đã mơ hồ nhận ra: tình yêu và kiếp người - mong manh, hữu hạn, hư ảo.

II. 2. CÓ BIẾT ĐÂU NIỀM VUI, ĐÃ NẰM TRONG THIÊN TAI

Cô giáo mà tôi xem như người mẹ thứ hai của tôi thời đại học, cô Dư Khánh, thường hay tâm sự với tôi: Cô chẳng ham niềm vui đâu con ạ. Vì sau mỗi niềm vui như vậy, bao giờ cũng là những nỗi buồn rất lớn, những bất hạnh rất khủng khiếp, lập tức đến với cô.

Đây là chiêm nghiệm hơn tám mươi năm làm người của cô giáo tôi.

Còn với tôi thì, hạnh phúc và bất hạnh luôn đan xen nhau. Có nụ cười, thì phải có nước mắt. Như được và mất. Như có và không. Như sum hợp và chia lìa.

Như sanh và tử.

Nguyễn Đình Toàn đã rất tài tình khi diễn đạt chuyện buồn vui của đời người bằng một câu rất hay, không ngắn, không dài, không thừa, không thiếu, rất vừa vặn chữ: có biết đâu niềm vui đã nằm trong thiên tai.

Nghĩa là, trong niềm vui, trong tình yêu vừa mới ấy, đã chứa sẵn mầm ly biệt trường cửu, muôn niên.

Niềm vui và thiên tai, chúng như những lứa đôi yêu nhau, chúng như những cánh dơi lẻ loi mù trong bóng đêm dài. Những từ lẻ loi, mù, bóng đêm dài, mà Nguyễn Đình Toàn sử dụng trong câu này tạo cho tôi một cảm giác rất nhỏ bé, rất một mình, rất đơn chiếc, rất chơ vơ, và cả rất hoang mang, không phương hướng, cứ vậy mà bay, cứ vậy mà yêu, cứ vậy mà tồn tại, trong màu tối dằng dặc của màn đêm.

Có lời nào em chưa kịp nói với anh không? Có điều gì em còn ngần ngại, băn khoăn, lo lắng, nghĩ suy, chưa kịp phân trần, bày tỏ với anh không? Hãy cứ nói cùng anh, vì xét cho cùng, tình nào trong đời mà không từng một lần gian dối.

Có tình nào là hoàn hảo, có tình nào không trắc trở đâu em.

Nhưng xin ta hãy cứ yêu nhau, như những buổi đầu tiên, anh và em vừa chớm. Hãy yêu nhau, như giông bão mãnh liệt ngoài kia, bất chấp là nỗi buồn hay niềm vui, cuồn cuộn cùng tháng năm, tuôn chẳng ngừng chẳng dứt.

II.3. CÓ YÊU NHAU XIN NHỮNG NGÀY THƠ NGÂY

Không có tiếng em trả lời. Chỉ nghe có tiếng lá, chúng xào xạc lên những lời sâu kín của cây, trong cơn đau theo mùa trút xuống. Chỉ nghe có tiếng gió, những cơn gió lú lẫn, dại ngây, chóng quên, đang mở lối, dẫn đường cho trùng trùng phiêu bạt mây khói phía sau, phủ lên, trùm lấp.

Chúng mình còn yêu nhau không em? Nếu còn, xin hãy yêu nhau bằng buổi ban đầu nguyên sơ, chân thành, thuần khiết, thơ ngây, không vụ lợi, không toan tính, lúc mắt ta chưa mang màu nhạt phai, lúc tóc ta chưa đổi màu bạc bẽo, và lúc môi, lúc môi ta chưa biết dối gian tình.

Ngay cả khi diễn tả nỗi đau thương khi mối tình tan vỡ, Nguyễn Đình Toàn cũng viết bằng một ngôn ngữ rất nhẹ nhàng, rất nuột nà, thơ mộng. Nỗi đau vì thế, chúng cũng trở nên dịu dàng hơn, đủ sức chịu đựng hơn.

Dẫu, với kiểu đau nào, thì cuối cùng rồi cũng sẽ dẫn chúng ta, nhanh chuyến đi về miền hủy hoại.

II.4.A. THÌ XIN GIỮ LẤY NIỀM TIN, DẪU MỘNG KHÔNG ĐỀN

Tình nếu có vui, thì chỉ thoảng qua, chóng vánh trong ít phút giây, còn mối sầu, thì như thế đó, nghĩa là, cứ phải nuôi nấng nó suốt cả một đời, không dứt.

Không thể làm khác được và không thể làm trái được điều ấy. Nó là thứ cạm bẫy của nhân gian mà thượng đế đã thiết lập bằng một công thức dài dằng dặc và khó nhớ. Thiết lập xong, ngài bỏ quên, quăng đâu chẳng biết nữa, chìa khóa giải mã. Nên vì thế mà loài người phải chịu thôi.

Vì không thể nào khác được, vì đó đã là số phận chung của con người, nên chúng ta, xin cứ giữ lấy niềm tin, ngay cả khi chúng ta không được đền bù, dẫu chỉ là đền bù trong giấc mộng thoáng qua.

Và dù trời có đem cay đắng gieo thêm, nhiều hơn một lần tan vỡ, chia lìa, thì cũng xin nhau đón chờ bình yên, vì còn đây em ơi, câu nói yêu em, đang âm thầm soi lối vui cho chúng ta tìm đến.

II.4.B. NHƯNG CÒN DĂM PHÚT VUI TRẦN THẾ

Giờ đây, hãy lắng nghe thi sĩ Nguyễn Đình Toàn, mang đến cho chúng ta một câu chuyện, một câu chuyện tình yêu, từ nhiều ngàn năm trước.

Trong một đêm xuân nơi thượng giới, khi không gian còn đang đắm chìm trong trầm hương ngây ngất, bỗng có một cặp thần tiên gãy cánh, sa bước, lạc xuống trần.

Thì ra, họ từng là một đôi yêu nhau nơi hạ giới. Yêu quá, mà không thành, nên họ than khóc mãi. Trong cơn than khóc đó, thượng đế tội nghiệp, và cho họ được yêu nhau trên thiên đường.

Giờ thì họ đang đứng giữa trời không, và họ khóc. Họ khóc cho giấc mộng thiên đường của mình, sao mà ngắn ngủi quá, mới phút chốc đây thôi, đã nhanh chóng vỡ tan.

Nhà họ thuở xưa ở chốn đâu, không còn ai biết nữa. Họ muốn tìm đường quay trở về, nhưng việc ấy giờ đây, mới trở nên khó khăn làm sao.

Ngày về quê của họ, giờ đây bỗng xa lắc, lê thê.

Cũng chỉ vì trót nghe theo lời rủ rê u mê của gió, khiến tình yêu được nâng niu, nuôi nấng bao lâu ấy, mọc cánh bay đi.

Tình yêu chốn thiên đường bay đi rồi, nhưng hạnh phúc, nỗi vui, dù chỉ là năm ba phút chốc, mà chúng mình từng có bên nhau, là hôm qua của chúng ta, ký ức của chúng ta, kỷ niệm của chúng ta, vẫn tiếp tục hiện diện trong tâm tưởng mình đây.

Phút vui từng có bên nhau ấy, sẽ mãi mãi, không bao giờ mờ phai.

III. ĐỨNG GIỮA TRỜI KHÔNG, KHÓC MỘNG THIÊN ĐƯỜNG

Lần lượt, những văn nghệ sĩ, khi tuổi đời cao, thì, lá rụng. Sự ra đi của những đại thụ, cổ thụ ấy đã khiến người hâm mộ vô cùng tiếc thương, như Phạm Duy, như Trịnh Công Sơn, như Du Tử Lê, như Cung Trầm Tưởng, như rất nhiều người khác mà tôi không thể nhớ hết để ghi ra đây, và đương nhiên, trong đó, có nhà thơ, nhà văn, nhạc sĩ Nguyễn Đình Toàn.

Dù ông đã đi xa, nhưng tác phẩm của ông, giọng nói của ông, hình ảnh của ông, vẫn còn ở lại và rất đẹp. Đẹp và mẫn cảm như tâm hồn ông. Đẹp và trí thức như ngôn ngữ ông. Đẹp và lãng mạn như lời thơ ông. Đẹp và sang trọng như dòng nhạc ông. Đẹp và ấm áp như cốt cách, như tính cách con người ông, Nguyễn Đình Toàn.

Thơ của Nguyễn Đình Toàn là thơ của duy mỹ. Duy mỹ, nên thơ ông rất đẹp. Duy mỹ, nên thơ ông rất tinh tế. Duy mỹ, nên thơ ông rất xúc động. Duy mỹ, nên những bài thơ của ông, chúng có sự sống, một đời sống rất lâu trong cõi trần gian này.

Nhà thơ tài hoa Nguyễn Đình Toàn, chính là người gõ vào cánh cửa ký ức của chúng ta, những ký ức đẹp đẽ và đau buồn, để nhắc cho chúng ta nhớ, đừng quên, rằng trong cuộc làm người bấp bênh và đầy khổ nạn này, đã từng có ít nhất một lần trong đời của chúng ta, chúng ta:

ĐỨNG GIỮA TRỜI KHÔNG, KHÓC MỘNG THIÊN ĐƯỜNG!