Nỗ lực tái hiện chữ nghĩa “Nam bộ” trong thơ Phương Triều,

19 Tháng Tám 201012:00 SA(Xem: 10526)
Nỗ lực tái hiện chữ nghĩa “Nam bộ” trong thơ Phương Triều,

phuongtrieu-content 

Ông Bà Phương Triều (Ảnh Vương Trùng Dương)


Nói tới nhà thơ Phương Triều, những tác giả quen thuộc với các tạp chí văn học thuần túy, có thể không biết nhiều về ông. Ngược lại, những nhà văn, nhà thơ cộng tác với các tuần báo, nhật báo (nhất là những cơ quan ngôn luận do các chủ nhiệm, chủ bút người miền Nam đứng đầu) thì, lại biết về ông rất nhiều.

Tôi muốn nói, thời gian đó, miền Nam có rất nhiều “sân chơi” chữ nghĩa. Tùy theo khuynh hướng, sở thích, người cầm bút rất dễ tìm được cho mình một (hay nhiều) sân chơi ứng hợp.

Ngay khi mới khởi nghiệp văn chương, lúc còn rất trẻ, từ những năm cuối thập niên 1950, Phương Triều đã cho thấy khuynh hướng “Nam bộ,” nguồn gốc sinh trưởng của ông.

Mặc dù thơ là phần đất Phương Triều tìm vào sớm nhất, từ năm 1958, khi còn học ở bậc trung học, nhưng tác phẩm đầu tay của ông, được xuất bản lại là văn xuôi. Đó là hai tập truyện “Còn nhớ còn thương” ấn hành năm 1966 và, “Tiếng hát hoàng hôn” ấn hành năm 1969.

Trong tập sách nhan đề “Những Nhà Văn Hôm nay,” in lần thứ nhất tại Saigòn, 1969, tác giả Nguyễn Đình Tuyến đã ghi nhận về văn xuôi Phương Triều như sau:

“…Hầu hết các nhân vật (của Phương Triều,) đều có ngôn ngữ và cử chỉ của người miền nam, miền sông Tiền, quê hương nầy của người viết truyện.”

Tôi không biết có phải họ Nguyễn muốn nói tới quê Nha Mân, Sa Đéc của tác giả “Còn nhớ còn thương” hay không? Nhưng rõ ràng, thơ cũng như văn của Phương Triều, lền đặc không chỉ ngôn ngữ mà còn cả các địa danh đặc biệt của miền Nam nữa. Nhất là kể từ năm 1994, sau thời gian tù cải tạo, được định cư tại Hoa Kỳ, chọn tiểu bang Minnesota làm nơi dừng chân thứ nhất của cuộc đời tỵ nạn, ông đã có rất nhiều những bài thơ mà phong cách “Nam bộ” là linh hồn, là ngọn lửa không ngừng cháy đỏ tâm hồn ông:

Nếu ngay từ năm 1966, Phương Triều đã đem được cụm từ “tà ma lậm bùa” vào 4 câu thơ mở vào tập truyện “Còn nhớ còn thương” của ông, là: 

 
Saigòn nghiêng ngửa biển dâu
Saigòn mang trái tim sầu đi xa
Saigòn lở thịt, bong da
Theo cơn bệnh dữ, tà ma lậm bùa 

Thì ở những thi phẩm xuất bản tại hải ngọai, như các tập “”Thơ Phương Triều,” 1995, “Trăm bài thơ Xuân,” 2000,” “Xóm mộ,” 2001, “Giọt sữa đất,”2002, ông đã khai khẩn mảnh đất ngôn ngữ miền Nam một cách tài hoa, từ phong thổ, con người tới tập quán, sinh vật của vùng đất cuối cùng tổ quốc Việt. Như:

Áo hoa ngày Tết thời yên ấm

gió vá chằm thêm miếng tả tơi. 

Hoặc:

Giao thừa còn khứa cá kho

ta mút xương cá giả đò ngon cơm

vợ chồng như hai cọng rơm

gió mưa bật gốc vẫn còn ôm nhau. 

Hoặc:

Ta ếch nhái, em cóc kèn sum họp

bỗng mừng rơn tìm lại phút tân hôn.

Về địa danh, cây cỏ miền Nam, tôi cũng chưa thấy một nhà thơ nào đem được vào thơ, nhiều như Phương Triều:

Ta đưa em về thăm Xóm Cửi

nơi ta mười tuổi đã từng yêu (…)

Ta đưa em về thăm Xóm Sáu Lèo

thuở còn đi học con nhà nghèo

ban ngày bán báo, đêm vào lớp

đời không thân thế buồn quạnh hiu(…) 

Ta đưa em về Cầu Ông Lãnh

thuở ta còn năm tháng phất phơ(…)

Ta đưa em về quê Sa Đéc

chèo ghe ghé lại rạch Nha Mân

ô môi chín những mùa thương nhớ

ta đợi nhiều đêm cạnh gốc bần (…)

Ta đưa em về Tống Phước Hòa

Thắp hương lễ bái xin xăm Bà (…)

Sinh vật nhỏ như con tép hoặc lớn như con cồng cộc cũng được ông dành cho chúng một tình thương đặc biệt:

“Ốc bèn mượn vỏ cua rang

Chằng hiu hỏi nhỏ: hai càng em đâu?

ốc đang vui bỗng buồn rầu:

càng, ngoe đã rụng từ lâu, còn gì! (…)
Đầu ngày cồng cộc qua ngang
xót con tép rụng hai càng lâm chung.”

Hoặc:

“Queo râu dế bỗng la làng

hỡi ôi, tâm địa họ hàng dế cơm…ơi

Qua những câu trích dẫn trên của Phương Triều, tôi cho đó là chủ tâm chọn con đường nghịch chiều. Một sự kiện đáng kể của tiếng thơ này, nếu ta so sánh với những tác giả đi trước, đồng thời, hay đi sau; thường có thói quen biểu dương trí thức bằng những ngôn ngữ triết học, thần bí qua thơ văn của họ.

Chẳng những nỗ lực mang vào trong thơ của mình chữ nghĩa của người dân thôn quê miền Nam, Phương Triều còn cho thấy chủ tâm thi ca hóa những chữ mà, ngay những người bình dân miền Nam hiện nay, cũng ít khi dùng lại, như:

cứ thậm thụt lui ngày tháng chạp
thế kỷ buồn già háp mươi năm
mèn ơi, ai đó đẻ lầm
trẻ chưa kịp lớn đã lăm le già

Hoặc:

gió bấc mênh mang vào ngõ tết
cổ già ngứa lại vết thương sâu
leng keng xe đẩy cà-rem tới
rao mời nhau một chút thơm râu? 

Không bao giờ nhận mình là nhà thơ, nhưng từ góc độ chân thật tới mủi lòng, thơ Phương Triều là điểm đứng chênh vênh giữa hai cực tự trào và, xót xa thân phận luân lạc:

soi đèn mọc lại bóng chân
tay hồ quảng múa ngàn cân bọt bèo
sa trường lạnh bóng chiều gieo
hậu trường vẫn cứ bầu tèo nhâm nhi! 

Hoặc:

quơ thêm đũa gắp cực gần
vói tay lại được khổ ngần ấy xa
cạn ngày tổn thất xương da
giựt mình ngó lại thấy ta đóng...hòm. 

Hoặc nữa:

tay mỏi thêm sao còn gãi ngứa
thịt da rần đỏ thẹo từ xương
đời như chắp lại từ muôn mảnh
nên dạng hình đen dáng dị thường
 

Nhưng, chính từ những hai cực tự trào và, ủ ê đời luân lạc mà, Phương Triều đã rất thi sĩ:

em không nghe được đêm cuồng lũ
ngựa hí dài theo cuộc vỡ trăng
bà con cô bác, em ngày đó
ngộp khói trầm luân, thở nhục nhằn (…)

ta chỉ cầu mong em hiểu được
những mầm xanh vượt gốc cô liêu
hoa đời nở nụ đầy hương sắc
do nhựa từ thân chảy hắt hiu!  

Phải chăng, cũng chính từ trái tim mẫn cảm hắt hiu của mình, mà, Phương Triều đã cho được cuộc đời, cho được lưu vong, những dòng nhựa nhân bản, tin, yêu cùng nỗ lực tái hiện ngôn ngữ mang nhiều tính địa phương, làm phong phú thêm cho chữ nghĩa Việt Nam, quê người?

Du Tử Lê.

(8-2010.)

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
17 Tháng Sáu 20206:58 CH(Xem: 917)
Bố có nghe được những gì Roll nói?
19 Tháng Năm 20209:18 SA(Xem: 1329)
Tôi ước ao, trong giây phút này, giữa mùa cách ly, tôi được ôm bác Bích. Tôi sẽ nói với bác là:/ "Rồi thì tất cả sẽ nguôi ngoai."
28 Tháng Ba 202012:24 CH(Xem: 2593)
Thái Thanh, trong lòng tôi, không chỉ là tiếng hát vượt thời gian, Bác là hiện thân của trường ca Mẹ Việt Nam, kiên cường, dũng mãnh.
16 Tháng Ba 202012:00 SA(Xem: 2309)
bây giờ / tôi ngồi đây / nghe đời mình sắp cạn. / những con chữ / ho khan / bầu ngực người / khói ám?
14 Tháng Hai 202012:00 SA(Xem: 2789)
bông hoa mách một con đường ngắn nhất đem mùi hương vào tận giấc mơ người.
27 Tháng Giêng 20206:29 SA(Xem: 1950)
Giữa những giây phút cuối cùng của năm cũ sẽ vĩnh viễn khép lại và, một năm mới hớn hở mở ra, có một khe hở mà, chúng ta gọi là Giao thừa.
14 Tháng Giêng 202012:00 SA(Xem: 4078)
chiều thơm, tất tả đêm suy kiệt/ trí nhớ dậy hương từng vết thương/
08 Tháng Giêng 202012:27 CH(Xem: 2454)
sông hỏi suối. phụ lưu tìm hỏi tóc:/ - nụ hôn nào cư ngụ với mai sau?
01 Tháng Giêng 20203:52 CH(Xem: 1994)
thánh thần rời hai vai/ nhường ngôi người cứu rỗi.
18 Tháng Mười Hai 201912:00 SA(Xem: 4969)
có thể em không biết/ tôi đã trở lại nhiều lần vỉa hè/ nơi chúng ta từng ngồi với bạn bè,/ trên những chiếc ghế thấp
Du Tử Lê Thơ Toàn Tập/ Trọn bộ 4 tập, trên 2000 trang
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 1776)
Khi gặp Bùi Xuân Phái, thấy nhau, chúng tôi cùng bùi ngùi. Chúng tôi không nói được với nhau một lời nào!.! chỉ nhìn nhau. Mặc cho những giọt mắt già nua, hiếm hoi, lặng lẽ chảy…
(Xem: 15011)
dutule.com: Chúng tôi đăng lại, bài Du Tử Lê viết về bạn mình, nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng, như món quà muộn, mừng Sinh Nhật anh.
(Xem: 9070)
Nhìn lại toàn cảnh 20 năm văn học, nghệ thuật miền Nam
(Xem: 360)
Trần Thanh Hiệp ghi nhận rằng “lịch sử” thơ Tự Do ở Việt Nam, đã chào đời khoảng cuối thập niên 1920, đầu thập niên 1930.
(Xem: 6397)
họ không chỉ là những viên gạch lót đường mà họ còn là những con én lẻ loi, tin rằng trong hoàn cảnh nào thì, mùa xuân rồi cũng sẽ tới.
(Xem: 1234)
Nói như Orchid Lâm Quỳnh, không có cái gọi là “better place” cho bố, vì bố đã rất ấm áp, bình an trong ngôi nhà đó. Thiên đàng ở đâu thì kệ nó chớ!
(Xem: 99)
Hôm 13-8-2016, Du Tử Lê từ Mỹ trở về Huế, xứ sở mà nhà thơ đã có dịp nhiều lần ghé đến trong hàng chục năm trước.
(Xem: 2778)
Hiếm có cây bút nào sung mãn như Du Tử Lê khi ở tuổi 75 ông vẫn bền bỉ viết, viết và viết. Khảo cứu, phê bình, tiểu luận, bút ký... và đương nhiên thơ, bởi đó là ký hiệu nhận biết ông - một nhà thơ.
(Xem: 2950)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
(Xem: 237)
Khi ông thành danh thì tôi mới chỉ là đứa trẻ sơ sinh.
(Xem: 11777)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 1140)
Nhưng, khi em về nhà ngày hôm nay, thì bố của em, đã không còn.
(Xem: 2247)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 2655)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 2602)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 22468)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 16946)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 14673)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 17930)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 15896)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 14458)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 12269)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 11209)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 11321)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 10556)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 10254)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 16998)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 23797)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 28843)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 20340)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 21624)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 25434)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 24262)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 20484)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
2,617,361