NGUYÊN SA - Từ Chiều Dọc Thi Ca Việt Nam Tới Thơ Du Tử Lê. (*)

17 Tháng Mười 201512:00 SA(Xem: 4931)
NGUYÊN SA - Từ Chiều Dọc Thi Ca Việt Nam Tới Thơ Du Tử Lê. (*)



(Bài nói chuyện nhân buổi giới thiệu thi phẩm “Đi với về, cũng một nghĩa như nhau,” tại miền nam California, ngày 5 tháng 10 – 1991.)

divoive_w_content

Lúc gần đây, chúng tôi thường gặp bạn bè, hỏi thăm nhau. Hỏi chuyện xa chuyện gần. Có một số bạn bè khi gặp tôi hay hỏi: “Ông có mạnh khỏe không? Ăn có ngon không? Ngủ có được không?” Và tôi trả lời: “Ăn ngon.” Bạn tôi nói: “Ăn ngon là gút rồi. Thế là tốt rồi!” Một số bạn khác cho tôi một số tiêu chuẩn để đánh giá sức khỏe.

Bạn tôi hỏi:

- Cậu có nhậu không?

Tôi trả lời:

- Xưa nay không nhậu mấy khi. Thỉnh thoảng có uống một chút bia.

Bạn tôi mừng rỡ nói:

- Thế thì được. Không sao. Chưa sao.

Một ông bạn trẻ của tôi là ông Lê Ngọc Ngoạn, người in thơ Du Tử Lê, sáng nào cũng điện thoại cho tôi. Ông hỏi:

- Bố đấy à?
- Ờ. Tao đây.
- Bố chưa đi à?
- Ờ. Chưa đi.
- Còn “súng đạn” bố thế nào? Ra sao?
- Ờ, thì cũng còn.

Ông muốn đi sâu vào chi tiết về những khả năng “quân cụ” đó. Tôi tưởng có mấy tiêu chuẩn định giá tức là: Khả năng ăn. Khả năng uống. Và khả năng “tác xạ.” Nhưng cách đây gần bốn năm, tôi tìm thấy một tiêu chuẩn định giá sức khỏe hay hơn ba phương pháp vừa nói. 

Khi đó, tôi bị giải phẫu. Cuộc giải phẫu được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ hai bác sĩ: Nguyễn Mạnh (có mặt ở đây,) và Trần Anh Dũng (không có mặt.) Giải phẫu xong, tôi sống trong ba tuần lễ không ăn uống, vì bị đánh giá căn bệnh ung thư cổ. Bác sĩ bắt tôi ký giấy: Câm không kiện. Liệt không kiện. Và, chết không kiện. Tôi ký ngay. 

Khi trở về nhà, phải đeo một uống cao su ở mũi để thức ăn chảy xuống... Thì làm sao ngon được! Bằng mũi thì không uống rượu được. Lại vấn đề “tác xạ” không đặt ra nữa. May qua, lúc đó tôi đọc một bài thơ tôi thích. Và tôi tiếp tục đọc nhiều bài thơ khác. Suốt thời gian dưỡng bệnh, tôi khám phá ra rằng: Đọc thơ còn thấy hay là còn khỏe. Ngày xưa tôi có gặp bậc lão thành, nhà văn Phan Trần Chúc, cụ nói rằng “Hễ mà đọc thơ hay của bất cứ ai mà không thấy hay, kẻ không may mắn không phải là nhà thơ, tức là mình mà thôi.” 

Ông nhấn mạnh, đọc thơ còn hay là còn may mắn. Bây giờ tôi còn thấy thêm: Đọc thơ thấy hay là còn khỏe.” Bài tôi đọc đầu tiên trong thời gian đó là một bài thơ của Du Tử Lê. Sau khi đọc xong bài thơ đó độ năm tuần sau, tôi đến thăm anh Du Tử Lê ở nhà in Number One Printing. Không gặp. Anh thường xuyên không có mặt tại tòa soạn. Sau đó, tôi ra xe hơi. Bị bất tỉnh. May quá, chỉ vài giây thôi, tôi tỉnh lại. Tôi tới thăm Du Tử Lê, định để nói, tôi đọc bài thơ của anh. Tôi rất bằng lòng. Và tôi tiếp tục đọc thơ của các bạn khác, trong đó, có thơ Du Tử Lê.

Bài thơ của Du Tử Lê tôi đọc, còn nhớ như sau:

“Tôi trở lại đáy khuya ngồi với bóng.
“Những chiếc bàn trật khấc nỗi cô đơn.
“Em nên biết cuộc đời tôi đã hết.
“Có thương nhau lo hộ nhúm xương tàn.”

 

nguyensa_tranhnguyenkhai-content

Bài thơ tám chữ. Du Tử Lê vẫn có lối làm thơ tám chữ, thỉnh thoảnh bớt một chữ trong câu bốn, để 32 chữ còn 31 chữ. Lối thơ bốn câu này, tôi rất thích. Ngày xưa bậc đàn anh Vũ Hoàng Chương đã cho chúng ta tác phẩm quý giá “Nhị thập bát tú,” đoạn 4 câu, 7 chữ. Bạn Lê mang lại một loạt những bài thơ 8 chữ, 4 câu, bớt đi 1 chữ thì được 31 chữ. “Tam thập nhất tú.” Bài thơ tôi vừa đọc hầu quý vị, trích trong cuốn “Ở chỗ nhân gian không thể hiểu.” Cuốn thơ có hai phần. Phần thứ nhất là Những Bài Nhân Gian tuyệt tác. Phần thứ hai hay cũng không kém. Tôi có phần thích hơn là những bài 4 câu trong dòng thơ “Nhị thập bát tú” của anh Vũ Hoàng Chương. "Tôi trở lại đáy khuya ngồi với bóng"... rất quen thuộc của chúng ta. Một mình với bóng thì chỉ có một mình thôi. Không thể có hai người. Những chiếc bàn trật khấc... Bàn, hai cái mộng phải đóng vào nhau. Bàn nó trật khấc! Anh muốn nói chuyện thơ; em lại hỏi anh paycheck về chưa? Trật khấc. Anh muốn ngồi thiền thì em lại đòi đi ăn phở: Trật khấc. Anh chỉ muốn làm việc xã hội vừa phải, dành thì giờ cho thi ca nhiều hơn; thì em lại muốn anh bấm thẻ triền miên: Trật khấc. Trật khấc thì phải cô đơn. Cái bàn trật khấc nó không cô đơn. Nhưng nó so le. Không dính vào nhau nữa. Hai người trật khấc nhau, ít ra nhà thơ phải cô đơn. 

Ý nghĩa của câu thơ đơn giản, nhưng mà với tư cách một người quen thuộc ít nhiều với kỹ thuật thi ca, tôi nhìn thấy trong đó có nương náu cả một lịch sử thi ca. Cả một bất biến dài được cô đọng lại.

Thi ca của chúng ta có hai phần: Có một phần ảnh. Có một phần vật. Có cái ảnh nổi. Và có khi vật chìm luôn. Giữa vật và ảnh có một chữ nối liền, người ta gọi là “liên tự.” Có khi liên tự không có. Thơ Du Tử Lê có sự kết tinh chữ nghĩa dài lâu đó. Chắc hẳn quý vị quan tâm đến thi ca, không ai không biết hai câu thơ lục bát của Huy Cận mô tả:

“Lòng anh mở với quạt này
“Trăm con chim mộng về bay đầu giường.”

Lòng anh mở ra, giống như cái quạt mở rộng. Nhà thơ đã cất bỏ liên tự. Giống như ông không dùng là “lớn hơn,” “nhỏ hơn.” Cụ Nguyễn Du có dùng:

“Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da”

“Thua” là liên tự. “Nhường” là liên tự.

Nhưng mà Huy Cận muốn đổi thay lục bát: Lòng anh mở ra cũng giống như chiếc quạt mở rộng, thì ông đã đổi lại: Lòng anh mở với quạt này. Một kỹ thuật bắt nguồn từ Nguyễn Du.

Cái quạt được mở ra phe phẩy. Mỗi nan quạt giống như một con chim bay ở trên đầu giường. Cho đến khi sinh ra một trăm con chim bay đầu giường. Hai câu thơ làm tôi suy nghĩ khi còn trẻ. Tôi nghĩ mãi:

“Quái! Ông này không biết lấy đâu chim ra nhiều thế?

Bay lung tung...”

Về sau tôi mới tìm ra cái vật mà ông mô tả là cái quạt. Vì cái quạt nó quạt giống như con chim bay. Cái vật của ông chìm. Cái vật của ông là cái quạt nó chìm. Cái quạt nó phe phẩy giống như một trăm con chim mộng về bay đầu giường. Kỹ thuật làm chìm mất đi một vế. Chìm mất đi liên tự. Làm chìm vật mô tả Du Tử Lê dùng rất tinh tế. Không để lại dấu vết. Người không để ý không thể biết. Chỉ thấy hay.

Không biết tại sao hay? 

nguyensa-tranhtaty-content-content

Đó là “những chiếc bàn trật khấc nỗi cô đơn.” Anh và em không hiểu nhau, một người một xó. Chúng ta cô đơn giống như chiếc bàn kia. Không có mộng gắn vào nhau. Nỗi trật khấc cô đơn. 

Từ kỹ thuật dùng ảnh bắt nguồn từ Nguyễn Du, xuyên qua Huy Cận, tới đó, Du Tử Lê từ cõi mộng trở về thực tại với ngôn ngữ trực tiếp, nói lên đau đớn không thể chịu đựng được. Ngôn ngữ đó là: “Em nên biết cuộc đời anh đã hết / Có thương nhau lo hộ nhúm xương tàn” (Thơ Du Tử Lê, trong “Ở chỗ nhân gian không thể hiểu.”) 

Hôm nay, được tiếp nối trong cuốn sách mới có tựa đề “Đi với về, cũng một nghĩa như nhau,” tôi tin tưởng, tôi hy vọng cuốn sách đó cũng sẽ làm quý vị thỏa mãn. Riêng phần tôi, tôi sẽ mang cuốn sách đó làm hành trang trong hành trang không phải để đi ra hoang đảo, mà trở về quê hương trong thời gian ngắn, khi hoàn cảnh cho phép. Tôi nghĩ là một thời gian không lâu.

Quê hương chúng ta giống như những nước bị cai trị bởi chế độ độc tài khác, đã được giải thoát. Chúng ta sẽ được giải thoát. Chúng ta được giải thoát chậm hơn là bởi vì chúng ta bị phạt. Những nước nào trước kia đánh nhau nhiều và lâu với nước Mỹ, bây giờ được tự do chậm hơn. Đó là ba nước Bắc Hàn, Trung Hoa và Việt Nam. Nhưng mà sự tự do chậm đó sẽ tới. Bị phạt một hai năm chứ không bị phạt lâu đâu.

Khi đó, tôi sẽ trở về với quê hương. Các bạn bè của chúng ta ở quê hương sẽ hỏi tôi. Tôi có chuẩn bị câu trả lời. Các bạn

tôi sẽ hỏi:

-Hồi đó sao ông đi mau quá vậy? Sao ông không gọi chúng tôi?

Tôi sẽ nói:

- Tôi xin lỗi.

Bạn bè sẽ hỏi tôi:

- Ông ở hải ngoại ông lo làm ăn quá, ông chẳng nghĩ gì đến anh em!

Tôi sẽ nói:

- Tôi nhận lỗi.

Bạn bè tôi sẽ hỏi:

- Nhưng còn thi ca ở hải ngoại? Ông làm được trò trống gì không? Văn hóa Việt Nam ở hải ngoại thì sao?

Tôi sẽ vui vẻ trả lời:

- Tôi hãnh diện. Tôi có những tác giả. Có những anh em. Có những tác phẩm giá trị. Trong hành trang mang về, tôi sẽ tặng bạn tôi: “Ở chỗ nhân gian không thể hiểu,” cùng “Đi với về, cũng một nghĩa như nhau”.

(Tuần báo Tay Phải, số đề ngày 10 tháng 10-1991)

* Tư liệu của L.S. Đỗ Xuân Hòa, cho lại.

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
06 Tháng Hai 201812:00 SA(Xem: 11772)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
18 Tháng Mười 201710:34 SA(Xem: 1025)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
25 Tháng Chín 201712:00 SA(Xem: 5822)
“Ngay sau khi gặp ông, tôi đã bước sang “chặng đường ngỡ ngàng.” Không ngỡ ngàng sao được khi mà đứng bên ông
01 Tháng Chín 20176:02 SA(Xem: 1371)
DU TỬ LÊ cũng là một nhân vật đặc biệt. Nhỏ hơn họ Trịnh vài tuổi. Gốc gác Phủ Lý, Hà Nam. Sống ở Hà Nội, trước khi theo gia đình di cư vào Nam.
21 Tháng Tám 201712:00 SA(Xem: 9933)
nhà văn, nhà thơ Du Tử Lê là một trong những thi sỹ có khá nhiều bài thơ được phổ nhạc kể từ những năm trước 1975 đến nay
01 Tháng Tám 201712:00 SA(Xem: 6737)
Vì với Du Tử Lê, thấy vậy mà không chỉ có vậy. Còn nữa. Nhiều nữa. Nhưng đó là những thứ mà chính người coi tranh sẽ thấy
02 Tháng Sáu 201711:58 SA(Xem: 1415)
Hiếm có cây bút nào sung mãn như Du Tử Lê khi ở tuổi 75 ông vẫn bền bỉ viết, viết và viết. Khảo cứu, phê bình, tiểu luận, bút ký... và đương nhiên thơ, bởi đó là ký hiệu nhận biết ông - một nhà thơ.
30 Tháng Năm 201712:00 SA(Xem: 9745)
Tôi kính trọng những nhà thơ. Trong mắt tôi, họ là những người dũng cảm bậc nhất. Hoặc gan lì, cũng bậc nhất luôn.
13 Tháng Năm 201712:42 CH(Xem: 885)
Thơ kết nối tất cả chúng ta.
10 Tháng Năm 20171:14 CH(Xem: 1073)
Năm 2003, khi có dịp ghé Paris, tôi đã được đọc trường ca này ở nhà một người bạn và tôi đã khóc.
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 32)
Tôi rất thích tính chân thật, không làm dáng của họ Nguyễn, khi ông mở đầu phần dẫn nhập cho những bài thơ của mình
(Xem: 141)
Tuyển tập này, cũng nên được nhìn như một ghi nhận tình bạn lấp lánh, thuở họ còn đủ ba người.
(Xem: 202)
Khởi thủy khi tìm về nhạc Việt, Elvis Phương chỉ biết một bài duy nhất là ca khúc”Mộng dưới hoa”, thơ Đinh Hùng, nhạc Phạm Đình Chương!!!
(Xem: 214)
Trong sinh hoạt âm nhạc tại miền nam VN, 20 năm (1954-1975) rất nhiều người biết tên tuổi nhạc sĩ Ngọc Chánh.
(Xem: 11772)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
(Xem: 1025)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
(Xem: 5822)
“Ngay sau khi gặp ông, tôi đã bước sang “chặng đường ngỡ ngàng.” Không ngỡ ngàng sao được khi mà đứng bên ông
(Xem: 1371)
DU TỬ LÊ cũng là một nhân vật đặc biệt. Nhỏ hơn họ Trịnh vài tuổi. Gốc gác Phủ Lý, Hà Nam. Sống ở Hà Nội, trước khi theo gia đình di cư vào Nam.
(Xem: 9933)
nhà văn, nhà thơ Du Tử Lê là một trong những thi sỹ có khá nhiều bài thơ được phổ nhạc kể từ những năm trước 1975 đến nay
(Xem: 132)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 287)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 20038)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 14922)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 12435)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 15621)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 13735)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 12209)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 10233)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 9515)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 9610)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 8834)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 8460)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 9571)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 14858)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 21126)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 27027)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 18493)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 19606)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 23871)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 21535)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 17990)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
1,836,776