PHẠM ĐỨC NHÌ - Thử bàn về chữ “níu” trong bài thơ Nếu Anh Còn Trẻ của Hoàng Cầm

26 Tháng Ba 201612:00 SA(Xem: 1310)
PHẠM ĐỨC NHÌ - Thử bàn về chữ “níu” trong bài thơ Nếu Anh Còn Trẻ của Hoàng Cầm



Dutule.com: Trang nhà nhận được thư góp ý, gửi vào mục "Thư Độc Giả" của nhà văn Phạm Đức Nhì. Trong thư nhà văn Phạm Đức Nhì, chỉ trích một đoạn ngắn của bài "Thử bàn về chữ 'níu' trong bài thơ Nếu Anh Còn Trẻ của Hoàng Cầm" mà ông đã gửi đăng trên Sáng Tạo.
Trang nhà quyết định đăng lại nguyên bài ở mục "Phê Bình. Biên Khảo..." để rộng đường dư luận. Cám ơn nhà văn Phạm Đức Nhì

hoangcam_tinhcam-content

Hôm nọ dự họp mặt hội Cựu Học Sinh Trung Học Ban Mê Thuột, trong lúc hàn huyên, tán gẫu, các đàn anh lớp trước của tôi (đều đã xấp xỉ 7 bó) có lẽ thấm cái nỗi buồn bạc tóc của mình, bỗng cùng nhau ngâm nga 4 câu đầu của bài thơ Nếu Anh Còn Trẻ của Hoàng Cầm

Nếu anh còn trẻ như năm ấy [1]
Quyết đón em về sống với anh
Những khoảng chiều buồn [2] phơ phất lại
Anh đàn em hát níu xuân xanh

Ai cũng mắt lim dim như đang thả hồn vào một giấc mơ tình thơ mộng. Có người còn cao giọng:

Mẹ cha nó! Lão Hoàng Cầm đưa chữ “níu” vào bài thơ hết sẩy.

Tôi định cãi nhưng sợ các ông anh mất hứng nên lại thôi.

Về nhà, tôi vào google tìm đọc trọn bài thơ để sau này nếu đụng chuyện có thể “nói có sách, mách có chứng”. Có khá nhiều bài viết liên quan đến bài thơ, phần nhiều là ngợi khen thi tài của tác giả Bên Kia Sông Đuống. Nhạc sĩ Phạm Duy cũng chọn đoạn đầu của bài thơ, bỏ hai đoạn sau, tự chế ra ba đoạn khác phổ thành bản nhạc Tình Cầm rất được lứa tuổi “về chiều” ưa thích. May mắn tôi cũng gặp một bài phê bình của Bác Sĩ Phạm Anh Dũng trong trang web Hồn Quê. Bài viết công phu, phân tích chi li, bình phẩm bằng con mắt của người yêu thơ, hiểu biết về thơ một cách khá sâu sắc.

Nếu anh còn trẻ như năm ấy
Quyết đón em về sống với anh
Những khoảng chiều buồn phơ phất lại
Anh đàn em hát níu xuân xanh
Nhưng thuyền em buộc sai duyên phận
Anh lụy đời quên bến khói sương
Năm tháng… năm cung mờ cách biệt
Bao giờ em hết nợ Tầm Dương?
Nếu có ngày mai anh trở gót
Quay về lãng đãng bến sông xa
Thì em còn đấy hay đâu mất?
Cuối xóm buồn teo một tiếng gà.
(Nếu Anh Còn Trẻ, Hoàng Cầm)

 

Trên đời này có biết bao nhiêu người gặp nhau, gặp lại nhau, yêu nhau muộn màng lúc đã… già. Muộn màng.

Bài thơ lãng mạn do thi sĩ Hoàng Cầm viết năm 1941 diễn tả về cuộc tình dở dang của một người không còn… trẻ nữa. Có nhiều chữ, nhiều câu thật tuyệt vời. Lấy vài thí dụ trong bài để xem tài làm thơ của Hoàng Cầm.

Mở đầu bài thơ, chữ Nếu cho thấy đây là chuyện mong ước, giả dụ. Đọc tiếp cho đến hết câu đầu, anh còn trẻ như năm ấy, sẽ thấy rõ đó là chuyện không thể có thực.

Nhưng chữ Quyết ở đầu câu hai cho thấy dù chỉ là chuyện giả tưởng, ý tưởng người đàn ông vẫn mạnh mẽ khi có ý đón em về sống.

Có một chữ hơi lạ là chữ khoảng của câu thứ ba. Thường người ta sẽ viết là buổi. Nhưng đọc khoảng chiều thấm thía hơn buổi chiều. Cái cảm giác khi đọc khoảng chiều sẽ là những lúc hoàng hôn về, không được trọn vẹn thành cả buổi chiều, mà chỉ có những khoảng thời gian của những buổi chiều mà thôi. Kết quả là cả câ thơ buồn hơn, hay hơn.

Chữ “níu” ở trong “níu xuân xanh” phải nói là rất hay, cho thấy tình trạng gần như tuyệt vọng của mối tình …già, dù đây vẫn chỉ là nói chuyện giả tưởng. Mặc dù chuyện đón người yêu về chỉ là chuyện không có thực, mà tình yêu đã mong manh như vậy rồi.

Trên đây là những lời bình của BS Phạm Anh Dũng. Cá nhân tôi, chỉ riêng về chữ “níu” lại có cảm nhận hoàn toàn khác.

Níu: cố giữ lại cái gì sắp vuột mất. Níu xuân xanh có nghĩa là: tuổi cao rồi, đèn sắp cạn dầu rồi, gắng tận hưởng những ngày xuân ít ỏi còn lại của cuộc đời kẻo sau này lại hối tiếc. Nhưng xem kỹ chữ “níu” trong bài thơ, theo tôi, tác giả đã sử dụng nó với ý nghĩa hoàn toàn sai lạc. Tôi xin phép được thay mấy chữ trong đoạn thơ chỉ với mục đích làm rõ điều muốn nói (khi viết bài này) chứ không có ý phạm thượng sửa thơ của tiền bối.

Nếu anh gặp lại em, người cũ

Vâng! Ở cái tuổi xế chiều, nếu gặp lại người yêu cũ mà vì một lý do nào đó, hoàn cảnh nào đó, lúc trẻ không đến với nhau được, và nếu không bị ràng buộc, vướng bận gì thì:

Quyết đón em về sống với anh

để rồi

Những khoảng chiều buồn phơ phất lại
Anh đàn em hát níu xuân xanh

Như thế là hợp tình, hợp cảnh. Chữ “níu” vừa tượng hình, vừa độc đáo lại ở vị trí “đắc địa” nên đã thể hiện tâm trạng vừa sốt ruột, vừa “tiếc của giời” của tác giả một cách thành công.

Nhưng đàng này lại là:

Nếu anh còn trẻ như năm ấy

nghĩa là “xuân xanh” còn dài thườn thượt, đèn còn đầy cả bình dầu, thì cứ thong thả mà thụ hưởng chứ việc gì phải níu với kéo. Chữ “níu” ở đây không những không hợp, không hay mà còn sai bét nữa. Nó đã làm hỏng đoạn thơ chính và do đó, theo tôi, đã làm hỏng bài thơ.

Trong Thơ ĐếnTừ Đâu khi nhắc đến đoạn thơ trên Nguyễn Đức Tùng có hỏi “khó” thi sĩ:

Anh viết bài thơ ấy năm 1941, tức là lúc anh còn trẻ lắm, chứ đâu đã già?

Thi sĩ trả lời:

Đúng là lúc ấy tôi chưa già nhưng có cái tâm trạng không còn trẻ nữa. Mà nhiều khi chuyện làm thơ, chúng mình hay có những linh cảm, dự báo như thế. Đến nay đọc lại nhiều khi cũng thấy cảm động. (sic!!)

Thật khó mà đồng ý và chia sẻ với nhà thơ những lời tâm tình ấy. Hoàng Cầm sinh năm 1922; khi viết bài thơ ông chỉ mới 19 tuổi. Còn ở cái tuổi teen (chưa đến 20) thì làm sao có trải nghiệm, cảm xúc để thể hiện chân thật tâm sự của người sắp hết xuân xanh, đèn sắp cạn dầu được? Có thể ông đặt mình vào hoàn cảnh của một người “già” nào đó, nói hộ tâm sự của họ, hoặc cho trí tưởng tượng của mình bay về một tương lai xa tít mù khơi (hơn 40 năm sau) để yêu thương, tiếc nhớ. Trong cả hai trường hợp, tôi không muốn nói là ông đã thương vay, khóc mướn, nhưng những điều ông viết không phải là lời tâm sự, là tiếng lòng, tiếng thổn thức của con tim.

Một lần tôi tình cờ ngồi gần một bà cụ trong lúc ăn bánh xèo ở chợ An Đông. Bà cụ trải một lá rau xà lách xuống đĩa; trên lá rau nằm chình ình một con sâu to bằng nửa ngón tay út. Tôi chưa kịp phản ứng thì bà cụ đã thản nhiên xé một miếng bánh xèo đặt lên lá rau rồi cuộn lại, chấm nước mắm cắn ăn ngon lành, vừa nhồm nhoàm nhai vừa gật gù ra vẻ khoái trá. Trên đường về tôi cứ áy náy mãi vì sự thiếu quyết đoán và tính cả nể của mình. Tôi sợ nếu lên tiếng đánh động sự có mặt của con sâu sẽ làm hỏng bữa ăn ngon của bà cụ và…mất lòng chủ quán. Nhưng nếu cứ ngồi yên để mặc bà cụ vừa nhai con sâu vừa khen ngon thì có vẻ …hiểm ác quá. Hơn nữa, việc chỉ cho bà cụ (và mọi người) thấy con sâu sẽ khiến chủ quán cẩn thận hơn trong những lần rửa rau sau đó, và khách ăn hàng, nếu còn quyến luyến, sẽ để ý đến lá rau kỹ hơn trước khi cuốn bánh xèo.

Tôi biết mình khi đọc thơ không có được sự độ lượng và dễ dãi như Phạm Duy, như BS Phạm Anh Dũng, như những ông anh lớp trước ở trường Trung Học Ban Mê Thuột (và một số người yêu thơ khác). Ai có trách cứ cũng xin đành chịu vậy.

Chỉ biết là những lần ăn bánh xèo sau này, thấy tôi cứ đưa từng lá rau lên xem xét tỉ mỉ vợ tôi vừa cười vừa nói chọc: “Anh cứ có cái tật ‘vạch lá tìm sâu.’”

Phạm Đức Nhì
Nếu có ý kiến, bình phẩm xin gởi về nhidpham@gmail.com
_________

Chú thích

[1] Có bản ghi là năm cũ hoặc năm trước
[2] Có bản ghi là chiều vàng

(Nguồn Sáng Tạo)

 

Ý kiến bạn đọc
19 Tháng Tư 20167:00 SA
Khách
Tôi đã tốn khá nhiều thời gian để trả lời bạn đọc về chữ “níu” này. Hôm nay tình cờ đọc được bài thơ của Xuân Quỳnh cũng nói đến cái ý đó nên nhân tiện bàn thêm vài lời. Chúng ta hãy nghe nữ sĩ Xuân Quỳnh tâm sự:
Mái tóc xanh bắt đầu pha sợi bạc
Nỗi vui buồn cũng khác những ngày xưa
Chi chút thời gian từng phút từng giờ
Như kẻ khó, tính từng hào keo kiệt
(Có Một Thời Như Thế, thivien.net)
Khi “mái tóc xanh bắt đầu pha sợ bạc”, quỹ thời gian không còn nhiều nữa thì việc “chi chút thời gian từng phút từng giờ/ Như kẻ khó tính từng hào keo kiệt” là cần thiết; “níu xuân xanh” đưa vào hoàn cảnh ấy là hợp tình hợp lý, người đọc ai cũng có thể thông cảm và chấp nhận dễ dàng. Còn như Hoàng Cầm, mới 19 tuổi đã viết:
“Nếu anh còn trẻ như năm cũ”
nghĩa là xuân xanh còn dài đằng đẵng, không chịu ung dung hưởng thụ mà lại:
“Anh đàn em hát níu xuân xanh”
thì đúng là tính khí của anh nhà giầu keo kiệt - tiền đầy túi mà chi li từng xu, từng hào. Cách ứng xử ấy chẳng nên thơ tí nào nếu không muốn nói là rất xấu. Chữ “níu” không những không hay mà lại còn không đúng nữa.
Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
07 Tháng Bảy 201810:32 SA(Xem: 88)
Dù trừu tượng hay, hình tượng cụ thể thì, tranh của Nguyễn, dường như vẫn đi ra, từ trầm tích gấm hoa quá khứ.
03 Tháng Bảy 201812:27 CH(Xem: 93)
Khái Hưng đã chết như thế nào? Từ rất lâu, mỗi lần gặp lại tên Khái Hưng, tôi lại nghĩ đến điều đó
29 Tháng Năm 20181:45 CH(Xem: 196)
Mai Trung Thứ, sau này chỉ lấy ngắn gọn Mai Thứ cùng với Lê Phổ, Lê Thị Lựu, Vũ Cao Đàm là những họa sĩ Việt Nam sống ở Pháp sớm nhất, từ thập niên 1930.
21 Tháng Năm 20189:52 SA(Xem: 268)
Nếu như "mỗi thi sĩ đích thực là một độc đáo được sinh ra để thể hiện hết những ưu tư về định mệnh của mình", thì Lưu Quang Vũ chính là hiện thân của sự độc đáo đó.
12 Tháng Năm 20189:41 SA(Xem: 213)
Với nhiều bạn bè, dù là thân thuộc, Lê Châu vẫn là niềm bí ẩn lớn lao giữa cơn gió bụi của thời đại.
18 Tháng Tư 20183:25 CH(Xem: 2802)
Tình yêu thám hiểm những bí mật của con người. Không ở đâu người ta có thể hạnh phúc hơn hay tuyệt vọng hơn, hèn yếu hơn hay cao cả hơn, như trong tình yêu.
17 Tháng Tư 201812:19 CH(Xem: 611)
Thấm thoát tính tới nay - Năm 2005 – đã vừa một nửa thế kỷ qua rồi. Anh em Sáng Tạo chúng tôi nay chỉ còn: Nguyễn Sỹ Tế, Doãn Quốc Sỹ, Thanh Tâm Tuyền và họa sĩ Duy Thanh.
14 Tháng Tư 201810:10 SA(Xem: 356)
Khu lều bạt Thăng Long, nơi tạm trú sinh viên Hà Nội di cư nằm ngay trung tâm thành phố trên đất Khám Lớn Sài Gòn cũ tháo dẹp.
09 Tháng Tư 20189:28 SA(Xem: 334)
Qua tập bút kí này các bạn sẽ thưởng thức những thông tin để đời mà các nhân vật và sự kiện đã đóng góp qua tài chuyển hóa của tác giả Đinh Quang Anh Thái.
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 151)
Bây giờ, trại đảo buồn chỉ còn trong trí nhớ rụng rơi, mờ nhạt…
(Xem: 173)
Dường như thảm kịch đất nước, lẽ sống / chết đã khiến Trần có một trái tim lớn hơn tuổi thật của mình, rất nhiều.
(Xem: 190)
Tôi cho Đinh Trường Chinh đã rất tinh tế khi ghi nhận rằng, đôi khi “sự thân thiết có thể đến từ những thứ nhỏ nhặt…”
(Xem: 168)
Tôi rất thích tính chân thật, không làm dáng của họ Nguyễn, khi ông mở đầu phần dẫn nhập cho những bài thơ của mình
(Xem: 253)
Tuyển tập này, cũng nên được nhìn như một ghi nhận tình bạn lấp lánh, thuở họ còn đủ ba người.
(Xem: 206)
Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.
(Xem: 11852)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
(Xem: 1202)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
(Xem: 5908)
“Ngay sau khi gặp ông, tôi đã bước sang “chặng đường ngỡ ngàng.” Không ngỡ ngàng sao được khi mà đứng bên ông
(Xem: 1447)
DU TỬ LÊ cũng là một nhân vật đặc biệt. Nhỏ hơn họ Trịnh vài tuổi. Gốc gác Phủ Lý, Hà Nam. Sống ở Hà Nội, trước khi theo gia đình di cư vào Nam.
(Xem: 187)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 342)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 20100)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 14976)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 12494)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 15687)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 13807)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 12284)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 10296)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 9565)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 9676)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 8897)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 8507)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 9636)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 14911)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 21226)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 27078)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 18555)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 19658)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 23923)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 21593)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 18049)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
1,856,535