TRẦN CAO LĨNH - Chúng ta đã mất Bình Nguyên Lộc

17 Tháng Hai 201612:00 SA(Xem: 1251)
TRẦN CAO LĨNH - Chúng ta đã mất Bình Nguyên Lộc

 

Ông đã thật sự rời bỏ chúng ta hồi 10 giờ đêm ngày 7 tháng 3 năm 1987.

Bình Nguyên Lộc đã thực sự rứt bỏ cõi tạm Sacramento (thủ phủ Cali) nơi quê người này để về chốn vĩnh cửu.

Thật ra tên ông là Tô văn Tuấn sinh ngày 7.3.1914 tại làng Tân Uyên, tỉnh Biên Hòa. Bình Nguyên Lộc chỉ là biệt hiệu, một mỹ danh ký cho những sáng tác phẩm, những bài viết cũng như những công trình sưu khảo về ngôn ngữ Việt Nam vì ông vừa là một nhà văn vừa là một ngôn ngữ học giả.

Lộc là nai, tên một loại thú hiền lành đẹp đẽ.

Bình Nguyên là đồng bằng, bằng phẳng, thoải mái, không gồ ghề. Cái bằng phẳng phì nhiêu hiền hòa của quê hương miền Nam Việt Nam.

Có thể cũng như ước vọng một đời mang cho tên hiệu suốt đời. Nai hiền đồng bằng chỉ muốn được sống êm đềm giữa cỏ biếc hoa thơm nơi quê mẹ.

Sau ngày đất nước chia hai (1954) cũng là bắt đầu những thập niên nở rộ của muôn hồng ngàn tía văn chương nghệ thuật lan tràn và đóng góp vào từ miền Bắc. Bình Nguyên Lộc của miền Nam đã trở thành một đóng góp có cân lượng, một trong những cây bút hàng đầu. Mới tính cho tới vài năm sau 1970 đã có tới ba mươi tác phầm in thành sách với một bản thảo hàng ngàn trang cho một công trình sưu khảo công phu trong việc tìm nguồn gốc tiếng Việt.

Giá trị và cân lượng ấy của Bình Nguyên Lộc càng gấp hai lần quý báu hiện hữu vì miền Nam vốn vẫn là đất hiếm quý văn tài so với toàn quốc.

Từ những giá trị và cân lượng ấy, con người Việt Nam - kể cả những người sinh trưởng ở miền Nam nhưng chỉ sống ở thị thành, nhất là lớp người trẻ - đã có dịp trở về“ ngó lại, nhìn ngắm, thâm cảm, tinh vi tế nhị hơn về diện mạo, lòng dạ, hương vị ngọt bùi, thực chất đắng cay của phần quê hương miền nam tổ quốc qua bao bước gian truân dựng nước, mở nước, giữ nước.

Với những đặc thù rặt miền Nam “miền Nam ròng“ mà chỉ những người như Bình Nguyên Lộc mới có đủ tấm lòng và khả năng mô tả, vẽ lại một cách sống động tinh tế đến như vậy.

Hình như muốn đạt được như vậy rất cần một bản chất bẩm sinh cộng với yếu tố mọc ra từ một thứ phù sa sông Cửu!

Tôi thiết nghĩ mỗi miền đất nước đều rất cần một số người có khả năng và gốc rễ địa phương. Để chúng ta cùng nhau nhận diện được toàn châu thân quê mẹ. Và may mắn thay, ở miền Nam quê hương đã có một Bình Nguyên Lộc ở thời anh và ước mong sau đó...

*

Tôi đã có may mắn là gặp và yêu quý ngay Bình Nguyên Lộc từ ngày vào Nam ấy và nhất là trong dịp đi thu thập tài liệu cho bộ chân dung văn nghệ sĩ Việt Nam.

Thường mỗi khi tới gặp là thấy Bình Nguyên Lộc với bộ bà ba màu mỡ gà, mái tóc với đường ngôi rẽ giữa muôn thuở và nhất là cặp mắt rất hiền mà tinh nghịch sau cặp kính gọng vàng biểu tỏ một vẻ thật trí thức mà giản dị. Dung mạo và cư xử của ông cũng như cặp mắt và y phục. Không kiểu cách như Đông Hồ. Không biểu lộ, xuất chúng, chinh phục quá như Hồ Hữu Tường. Mà nó có một vẻ riêng rất Nai Hiền, rất Bình Nguyên, thấy yên tâm mà gần gụi, dễ thương làm sao! Và, vẫn theo thiển ý, các tác phẩm của ông mỗi mỗi đều mang nét tươi sáng, hóm hỉnh tinh nghịch. Biểu lộ chúng đã được cấu tạo do một nhận xét tinh tế của một khoé nhìn trí thức.

*

Sau 30.4.75, với Bình Nguyên Lộc là một thái độ im lặng hoàn toàn. Trong hơn bốn năm còn kẹt lại, thỉnh thoảng tôi cũng có lại thăm ông tại căn nhà nằm ở một con ngõ đường Cô Bắc. Căn nhà luôn đóng cửa tạ khách, bóng đêm tối nhiều hơn ánh sáng. Và tôi cũng có gặp Bình Nguyên Lộc một lần trong một buổi họp lớn (gần như bắt buộc) của cả văn nghệ sĩ hai miền tại bộ Thông Tin cũ, (đường Phan Đình Phùng). Bình Nguyên Lộc đã ngồi giữa những người anh em quen xưa cũ của anh như Giang Nam (đang làm lớn), Sơn Nam, Thanh Nghị, Vũ Hạnh... Và thái độ Bình Nguyên Lộc rất “biết” đúng lề lối “thứ nhất ngồi lì thứ nhì ít nói”. Tôi biết sau đó đã có nhiều hứa hẹn dụ dỗ, để anh viết lại. Nhưng Bình Nguyên Lộc quả thật đã rất thông minh mà “né” rất hiệu quả bằng một trăm lẻ một lý lẽ rất “hợp tình hợp lý”.

Chính thái độ “né” không thèm đến nắm cỏ non tơ nhử mồi của kẻ thù đã làm cho chúng tôi - những người cùng bi kẹt lại - rất mực kính mến, rất mực tin cẩn.

Và Nai cũng đã phải rời bỏ bình nguyên mẹ lìa cuống rún ra đi, khi mà ở đó quê hương ông và chúng ta hiện nay là nơi mà đến cả cỏ cũng không còn được màu xanh!

Rồi như một bước nhẩy nai ngoạn ngục, 1985 chúng tôi được tin Nai hiền đã đang thong thả giữa một bình nguyên quê người với đoàn tụ con cháu. Và nhất là lại thấy có anh em, có sinh hoạt cũ, có kính trọng, hơn cả có lẽ vẫn là có thoải mái cho mực chảy thong dong xuống ngòi bút, có tự do cho ngòi bút...

Và như cho bõ những tháng ngày bó cẳng, nai bạn ta tung tăng chạy nhảy đây đó. Chỗ nào cần là có bài Bình Nguyên Lộc. Bầu sữa ngon ngọt nai hiền trải khắp mọi báo chí di tản để người người thấy lại cái văn phong lấp lánh sóng nước Cửu Long, nhấp nhô sóng lúa miền Nam. Đã cho tuổi trẻ Việt Nam di tản có dịp hành hương về quê-cha-đất-mẹ qua giòng giòng, trang trang liên tiếp Bình Nguyên Lộc. Nhìn số bài anh viết, nhìn số tài liệu anh moi óc ghi lại thành văn mới ra lò, thấy đó là sức làm việc của người trai tráng chứ đâu có phải nơi một lão tướng đã trên 70 tuổi trời có lẻ.

*

Một ngày tháng 2.1986 nhân có Mai Thảo từ Los Angeles xuống thăm, tôi và Cao Đông Khánh đã được hảo ý của Phạm Văn Kỳ Thanh chở đi thăm được bạn cũ.

Bình Nguyên Lộc tuy có già đi. Dĩ nhiên khí hậu lạnh của vùng Rancho Cordova không cho phép áo bà ba màu mỡ gà mà là áo dạ, khăn quàng nhưng chuyện vẫn rất bốc và cười vẫn rất dòn rất tươi.

Vẫn muôn thuở mái tóc đường ngôi rẽ giữa, cặp mắt tinh nghich sau cặp kính trắng, và cũng như văn chương vẫn hấp dẫn, vẫn dí dỏm dù chuyện quê nhà hay quê người.

Cũng sau đó, vì đôi bên đều thiếu phương tiện di chuyển nên chúng tôi ít thăm được nhau nhưng vẫn giữ được đều thăm hỏi qua điện thoại.

Mỗi lần tiếng nói đều vẫn rành rọt, mỗi lần đều hẹn gặp nhau bằng... phương tiện của bạn hữu.

Cho đến…

Cả ngày chủ nhật 8.3.87 tôi bận ra khỏi nhà. 10 giờ đêm Nguyễn Hữu Nghĩa gọi từ Toronto sang: “Nai hiền đã bỏ cuộc rong chơi chữ nghĩa rồi!” Sáng hôm sau 9.3.87 mới liên lạc trực tiếp được với chị Tuấn (bà Bình Nguyên Lộc). Bệnh áp huyết đã mang anh đi từ khuya hôm 7.3.87.

Người đi như vậy thì thanh thản quá đấy, nhưng thật mất mát quá lớn lao cho những kẻ còn ở lại.

Chúng tôi đang nghĩ đến đám người trẻ tuổi. Họ đang rất cần những người như Bình Nguyên Lộc! Bạn già ta ạ! Họ rất cần một cái gì để bám víu lấy vốn liếng phong phú của quê hương, để cho họ biết yêu dấu nó và cũng sẽ vô vàn tự hào có nó.

Tôi muốn bắt chước lối chơi nhại sửa vài ba chữ trong thơ xưa anh vẫn hay tinh nghịch:

Bác Tô thôi đã thôi rồi
Nước mây đất khách bùi ngùi lòng ta...

Tuổi già hạt lệ như sương
Hơi đâu chuốc lấy hai hàng chứa chan.
Thôi nhé! Vĩnh biệt! Nai hiền bạn thiết...

Quê người, San Jose ngày 11.3.87

Trần Cao-Lĩnh



 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
12 Tháng Mười Hai 20189:31 SA(Xem: 47)
Nghiêu Đề có khuôn mặt, vóc dáng của một kẻ sĩ bất mãn với cuộc đời, nhưng là một kẻ sĩ lạc quan.
20 Tháng Mười Một 201810:20 SA(Xem: 1216)
Bác Bô đã không còn. Bác cũng chẳng thiết nói về mình khi còn sống. Tôi là đứa cháu, biết gì về bác thì nói nấy để khỏi có những ngộ nhận.
13 Tháng Mười Một 20182:08 CH(Xem: 1014)
Cám ơn nhạc sĩ Anh Bằng, người đã giữ chân tôi lại thành phố này.
13 Tháng Mười Một 201810:23 SA(Xem: 189)
Con viết những lời này là để vinh danh Ba, để tạ ơn Ba đã cho chúng con được làm con yêu quý của Ba, một người cha gương mẫu đáng kính, đáng yêu nhất đời của chúng con.
15 Tháng Mười 20189:36 SA(Xem: 293)
Song Ngọc, người nhạc sĩ tự nhận rằng từ những năm 13 tuổi, ông đã đam mê những áng văn của Nhất Linh, Khái Hưng.
11 Tháng Mười 201810:11 SA(Xem: 318)
Theo ngọn gió Bùi Giáng thi sĩ dẫn đường “Gió Lệ Trạch thổi qua Cổ Tháp”, tôi về làng quê Duy Châu - Duy Xuyên
18 Tháng Chín 201811:41 SA(Xem: 355)
Họa Sĩ Thái Tuấn 90 tuổi, đã từ trần lúc 13 giờ ngày 26-9-2007 tức ngày 16 tháng tám năm Đinh Hợi.
17 Tháng Chín 20189:07 SA(Xem: 302)
Nhà thơ Thanh Thảo, từ Quảng Ngãi, gởi cho tôi bài thơ này, vài ngày sau tang lễ của thượng nghị sỹ John McCain
29 Tháng Tám 20183:39 CH(Xem: 330)
Đối với tôi, Vũ Khắc Khoan bao giờ cũng là "người đi bước trước". Trước từ lúc ra đời, đi những bước trên đường đời và cuối cùng từ giã cõi đời
22 Tháng Tám 20189:34 SA(Xem: 334)
Nhà văn Dương Hà tên thật Dương Văn Chánh, sinh năm 1934 tại Bạc Liêu
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 19586)
Ký sự văn nghệ dưới đây của nhà thơ Du Tử Lê, viết về thi sĩ Đinh Hùng, được trích từ tác phẩm “Năm Sắc Diện, Năm Định Mệnh” do nhà Tao Đàn Saigon, ấn hành tháng 6 năm 1965.
(Xem: 20354)
Nói đến những hoạt động của thi sĩ Đinh Hùng mà không nói tới ban Tao Đàn, theo tôi là một thiếu sót lớn.
(Xem: 19101)
Nếu tính từ năm Đinh Hùng in “Mê Hồn Ca” 1954, cho tới “Đường Vào Tình Sử” 1961 thì hai thi phẩm cách nhau gần 7 năm trời.
(Xem: 22215)
Năm 1954, thi sĩ Hồ Dzếnh, giám đốc nhà xuất bản “Tiếng Phương Đông,” sau đổi lại là “Bình Minh,” cho in thi phẩm “Mê Hồn Ca” của Đinh Hùng.
(Xem: 22182)
Thi sĩ Đinh Hùng sinh ngày 3-7-1920 tại làng Trung Phụng, ngoại ô thành Hà Nội. Ngôi làng này nằm ngay sau lưng khu phố Khâm Thiên.
(Xem: 366)
Tôi rất cảm phục cách Thi Sĩ đặt tựa đề cho bài thơ, “đêm, treo ngược tôi: dấu chấm than!”
(Xem: 5604)
Du Tử Lê nói ông chỉ muốn im lặng. Trong phần hỏi-đáp rất ngắn dưới đây, nhà thơ Du Tử Lê có giải thích về sự im lặng của ông, với nhiều ngụ ý.
(Xem: 833)
Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.
(Xem: 12144)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
(Xem: 1641)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
(Xem: 531)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 602)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 20447)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 15244)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 12823)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 16088)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 14131)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 12583)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 10585)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 9772)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 9933)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 9105)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 8680)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 9998)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 15145)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 21585)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 27337)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 18818)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 19937)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 24145)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 21917)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 18302)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
1,999,362