Trần Thanh Hiệp, “Lý thuyết gia” của nhóm Sáng Tạo? (Kỳ 01)

15 Tháng Mười Một 20179:37 SA(Xem: 535)
Trần Thanh Hiệp, “Lý thuyết gia” của nhóm Sáng Tạo? (Kỳ 01)

Một nhà nhà sử học tây phương từng cho rằng, lịch sử nào cũng chứa ít, nhiều những tình cờ định mệnh. Ngay cả lịch sử văn học, nghệ thuật với sự ra đời và biến, hoại của các học thuyết hay trường phái…

Nhận định này khiến nhiều người đã liên tưởng tới sự ra đời của tạp chí Sáng Tạo ở Saigon, năm 1956, với những thành viên sáng lập, tình cờ gặp nhau trên bước đường di cư, từ miền Bắc vào miền Nam. Họ tập trung, quanh tờ Lửa Việt, tiếng nói của Hội Sinh Viên Đại Học Hà Nội Di Cư.

Về sự có mặt của tạp chí Sáng Tạo, đa phần người ta hay nói về nhà văn Mai Thảo, trong cương vị chủ biên tạp chí này, chứ không mấy ai để ý tới vai trò có tính cách kiến tạo, khởi đầu của những nhà văn như Nguyễn Sỹ Tế, Trần Thanh Hiệp…

Sinh thời, nhà văn Mai Thảo từng nhắc tới hai nhân vật kể trên, như hai “lý thuyết gia” của nhóm Sáng Tạo. Nhưng cố nhà văn Nguyễn Sỹ Tế rất ít có những bài viết bàn về vấn đề VHNT. Tác giả “Đêm Giã Từ Hà Nội” cũng cho biết thêm rằng, nhà văn Nguyễn Sỹ Tế không biết vì quá bận rộn hay vì bản chất kín đáo, dè dặt, nên trước mấy cuộc thảo luận bàn tròn về thi ca, hội họa… của Sáng Tạo, ông cũng không tham dự. (1)

Vẫn theo nhà văn Mai Thảo thì họ Nguyễn chỉ trình bày quan điểm, suy tư của ông trong những họp mặt, gặp gỡ riêng tư, hoặc cho in trong những tác phẩm phê bình, nghiên cứu văn học được ông cho ấn hành mà, không nhân danh, cũng không để Sáng Tạo đứng tên xuất bản…

Hơn thế nữa, tinh thần cởi mở, khách quan, không phe nhóm của nhà văn Nguyễn Sỹ Tế còn biểu lộ rất rõ, khi ông nhắc tới dư luận đám đông, phê bình về nhóm Sáng Tạo (do chính nhà văn Trần Thanh Hiệp ghi lại trong một bài viết về Mai Thảo).

Đại ý nhà văn Nguyễn Sỹ Tế kể, có một thời gian, người dân Saigon đã vui đùa, truyền tai nhau rằng, nếu ghé thăm “ngôi nhà” Sáng Tạo…, thì sẽ “… chỉ thấy bốn năm ông nhà văn mỗi ông ngồi một xó trước cái bàn thờ tổ sư riêng...” (Trích: Trần Thanh Hiệp: “Mai Thảo, người kể chuyện bằng văn”.

Phải chăng nội dung sâu xa của nguồn dư luận này, ngụ ý, mỗi nhà văn thuộc nhóm Sáng Tạo là chưởng một môn phái văn chương riêng? Và họ tự lậy chính họ?

Cũng trong bài viết này, có thể do tuổi tác, nhà văn Trần Thanh Hiệp (hiện ngoài 90 tuổi) đã lầm lẫn khi nói rằng, câu thơ nổi tiếng “Nhà văn An Nam khổ như chó”, là thơ của nhà văn Lê Văn Trương. Trong khi câu thơ ấy của nhà thơ Nguyễn Vỹ, trong một bài thơ Nguyễn Vỹ viết tặng bạn là nhà nghiên cứu, phê bình văn học Trương Tửu. (2)

Về phương diện văn chương, tuy cả hai được cố nhà văn Mai Thảo ghi nhận là hai “lý thuyết gia” của Sáng Tạo, nhưng, nhà văn Trần Thanh Hiệp thì ngược lại với Nguyễn Sỹ Tế. Họ Trần năng động, xông xáo với nhiều bài viết trên Sáng Tạo và, thường xuyên ủng hộ, bênh vực những phát biểu của nhà thơ Thanh Tâm Tuyền, khi nhà thơ này bị dư luận phản ứng gay gắt trước những nhận định mới mẻ của ông về thi ca.

Điển hình trong một cuộc phỏng vấn dành cho nhà văn Hoàng Lan Chi, (Web site “Người Muôn Năm Cũ”), họ Trần đã “trầm trọng” bảo vệ Thanh Tâm Tuyền ở lãnh vực thơ tự do, khi ông nghe Hoàng Lan Chi nói thật cảm nghĩ của bà, về thơ Thanh Tâm Tuyền…

Trần Thanh Hiệp ghi nhận rằng “lịch sử” thơ Tự Do ở Việt Nam, đã chào đời khoảng cuối thập niên 1920, đầu thập niên 1930. Họ Trần cũng dẫn chứng một bài thơ tự do của Nguyễn Đình Thi (ở miền Bắc), sáng tác năm 1945, được coi là thuở “sơ khai” của thơ Tự Do, với những câu như:

Sáng mắt trong như sáng mắt năm xưa

Gió thổi mùa thu hương cốm mới

Cỏ mòn thơm mãi dấu chân em

Gió thổi mùa thu vào Hà Nội

Phố dài xao xác heo may

Nắng soi ngõ vắng

Thềm cũ ra đi lá rụng đầy” (3)

Ngược lại, vẫn theo nhà văn Trần Thanh Hiệp thì thơ tự do của Thanh Tâm Tuyền (ở miền Nam), trên Sáng Tạo (sau 1954) đã “dọn” cho thơ tự do một chỗ đứng ngày càng vững chắc hơn. (Nđd.)

Để minh diễn quan điểm của mình, (mục đích chính là bênh vực cho thơ tự do của Thanh Tâm Tuyền), họ Trần đưa ra một định nghĩa mới cho thơ tự do, nhân cuộc phỏng vấn khá “gập ghềnh” của Hoàng Lan Chi. Ông cho rằng thơ tự do (của Thanh Tâm Tuyền?) là loại thơ kết hợp được nhiều đặc tính của các loại thơ đã ra đời từ trước. Tuy nhiên, vẫn theo họ Trần thì thơ tự do (ở tạp chí Sáng Tạo) cũng có vần, điệu, niêm, luật… “nhưng theo một cung cách diễn tả mới, tự do hơn để bám sát hiện tượng sống của con người trong xã hội.” (Nđd)

Phát biểu hay quan niệm thi ca của nhà văn Trần Thanh Hiệp, tiếc thay lại không nói rõ “cung cách diễn tả mới” là cung cách gì? Thế nào? Ra sao? Và, “để bám sát hiện tượng sống…” Mà, tiêu biểu cho quan điểm của mình, vẫn theo nhà văn Trần Thanh Hiệp, là thơ tự do thời Thanh Tâm Tuyền. Ông cũng thận trọng khi nhấn mạnh xin độc giả đừng hiểu lầm là ông có quan niệm lệch lạc vì tinh thần phe nhóm hoặc, vì tình bạn mà thiếu khách quan. (Nđd)

Dù vậy, vẫn có không ít người muốn được hỏi họ Trần rằng: Chỉ tính từ thời thơ mới (tức thơ Tiền Chiến) thôi, phải chăng tất cả đều là loại thơ xa lìa đời sống? Trong khi khó ai có thể phủ nhận, ngay thơ siêu thực, những tưởng nó không liên quan gì tới con người thì, hiểu theo nghĩa nào đó, nó vẫn có phần máu, thịt của cuộc sống nhân loại vậy!

(Kỳ sau tiếp)

________

Chú thích:

(1) Được biết nhà văn Nguyễn Sỹ Tế sinh năm 1922 tại Nam Định. Gia đình nội, ngoại thuộc hàng Nho học có khoa bảng. Thuở nhỏ ông học chữ Hán tại nhà, sau học trường Thành Chung Nam Định, trường Bưởi Hà Nội và trường Đại học Luật khoa Hà Nội. Ông làm thơ chữ Hán từ hồi nhỏ, làm thơ chữ Pháp từ thời trung học. Bắt đầu viết văn và dạy học từ 1945. Ông hoạt động trong ngành giáo dục nhiều năm… Ông mất ngày 16 tháng 11 năm 2005, tại Hoa Kỳ.

Về những tác phẩm nghiên cứu văn học của ông, có thể kể: Hồ Xuân Hương (khảo luận, 1956). Việt Nam Văn Học Nghị Luận (khảo luận, 1962). Tiểu Luận Văn hóa và Giáo Dục (khảo luận 2000). Luận đề về các tác giả cận kim và hiện đại Việt Nam (sách giáo khoa)…(Theo Trang nhà “Ái Hữu Đại Học Sư Phạm Saigon”, tác giả Ngộ không Phí Ngọc Hùng.)

(2) Bài thơ này có những câu: “Thời thế bây giờ vẫn thấy khó / Nhà văn An Nam khổ như chó / Mỗi lần cầm bút nói văn chương / Nhìn đàn chó đói gặm trơ xương / Và nhìn chúng mình hì hục viết / Suốt mấy năm giời: Kiết vẫn kiết! / Mà thương cho tôi, thương cho anh / Đã rụng bao nhiêu mớ tóc xanh”. Đọc thêm: “Trần Thanh Hiệp: Mai Thảo, người kể truyện bằng văn”, sưu tập của Lê Hoàng Tuấn Kiệt (Trang nhà dutule.com)

(3) Sự thực, ngay khi bài thơ trên của Nguyễn Đình Thi được phổ biến, dư luận những người làm thơ thời đó, đã cho rằng, đó là một thứ thơ 7, 8 chữ biến thể - - không chú trọng số chữ, hiệp vần, nhưng hơi thơ vẫn là loại thơ có vần, điệu. Ngược lại, khá nhiều bài thơ của nhóm “Nhân văn, Giai Phẩm” xuất hiện giữa thập niên 1950, mới thực sự là thơ tự do…

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
20 Tháng Mười Một 201812:00 SA(Xem: 19587)
Ký sự văn nghệ dưới đây của nhà thơ Du Tử Lê, viết về thi sĩ Đinh Hùng, được trích từ tác phẩm “Năm Sắc Diện, Năm Định Mệnh” do nhà Tao Đàn Saigon, ấn hành tháng 6 năm 1965.
19 Tháng Mười Một 201812:00 SA(Xem: 20356)
Nói đến những hoạt động của thi sĩ Đinh Hùng mà không nói tới ban Tao Đàn, theo tôi là một thiếu sót lớn.
12 Tháng Mười Một 201812:00 SA(Xem: 19102)
Nếu tính từ năm Đinh Hùng in “Mê Hồn Ca” 1954, cho tới “Đường Vào Tình Sử” 1961 thì hai thi phẩm cách nhau gần 7 năm trời.
07 Tháng Mười Một 201812:00 SA(Xem: 22218)
Năm 1954, thi sĩ Hồ Dzếnh, giám đốc nhà xuất bản “Tiếng Phương Đông,” sau đổi lại là “Bình Minh,” cho in thi phẩm “Mê Hồn Ca” của Đinh Hùng.
05 Tháng Mười Một 201812:00 SA(Xem: 22189)
Thi sĩ Đinh Hùng sinh ngày 3-7-1920 tại làng Trung Phụng, ngoại ô thành Hà Nội. Ngôi làng này nằm ngay sau lưng khu phố Khâm Thiên.
30 Tháng Mười 201812:00 SA(Xem: 20204)
Cảm nghĩ của tôi về Đinh Hùng trước khi được tiếp xúc với ông, ở hai trạng thái thật dị biệt
13 Tháng Mười 20189:17 SA(Xem: 448)
Nhạc phẩm đầu tiên ông sáng tác lúc mới 13 tuổi là bài ‘Mẹ Tôi’,
03 Tháng Mười 201811:34 SA(Xem: 380)
Thanh Thúy, như một hiện tượng gom được cả thực và phi thực.
01 Tháng Mười 20183:27 CH(Xem: 333)
Trong số hàng chục nghệ sĩ từng bày tỏ tình yêu một chiều với Thanh Thúy,
17 Tháng Chín 20189:17 SA(Xem: 394)
Nhiều người nói, Trịnh Công Sơn không phải là người đầu tiên gieo cầu nhắm vào Thanh Thúy.
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 19587)
Ký sự văn nghệ dưới đây của nhà thơ Du Tử Lê, viết về thi sĩ Đinh Hùng, được trích từ tác phẩm “Năm Sắc Diện, Năm Định Mệnh” do nhà Tao Đàn Saigon, ấn hành tháng 6 năm 1965.
(Xem: 20354)
Nói đến những hoạt động của thi sĩ Đinh Hùng mà không nói tới ban Tao Đàn, theo tôi là một thiếu sót lớn.
(Xem: 19102)
Nếu tính từ năm Đinh Hùng in “Mê Hồn Ca” 1954, cho tới “Đường Vào Tình Sử” 1961 thì hai thi phẩm cách nhau gần 7 năm trời.
(Xem: 22218)
Năm 1954, thi sĩ Hồ Dzếnh, giám đốc nhà xuất bản “Tiếng Phương Đông,” sau đổi lại là “Bình Minh,” cho in thi phẩm “Mê Hồn Ca” của Đinh Hùng.
(Xem: 22189)
Thi sĩ Đinh Hùng sinh ngày 3-7-1920 tại làng Trung Phụng, ngoại ô thành Hà Nội. Ngôi làng này nằm ngay sau lưng khu phố Khâm Thiên.
(Xem: 369)
Tôi rất cảm phục cách Thi Sĩ đặt tựa đề cho bài thơ, “đêm, treo ngược tôi: dấu chấm than!”
(Xem: 5604)
Du Tử Lê nói ông chỉ muốn im lặng. Trong phần hỏi-đáp rất ngắn dưới đây, nhà thơ Du Tử Lê có giải thích về sự im lặng của ông, với nhiều ngụ ý.
(Xem: 840)
Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.
(Xem: 12144)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
(Xem: 1646)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
(Xem: 532)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 604)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 20449)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 15246)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 12825)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 16095)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 14131)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 12587)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 10589)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 9772)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 9933)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 9105)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 8681)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 10000)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 15148)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 21585)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 27338)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 18819)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 19937)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 24148)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 21919)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 18303)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
1,999,959